-** የኢትዮጵያ ቴላኮሙኒኬሸን ኮርፕሬሽን -; የኢትዮጵያ ቴላኮሙኒኬሽን ኮርፕሬሽን ተከራካሪ የሆነበትን ጉዲይ ተመልክተው ለመወሰን የሚያስችል ሥልጣን ያላቸው መሆን ያለመሆኑን የሚመለከት ነው።; ንብረት የሆነውን የሰ/ቁጥር 4-06809 ኢ v. -** አቶ ማርቆስ አበበ; ላይ የመሰረተው የጉዲት ካሳ ይከፈለኝ ጥያቄ; የሆነው የሰ/ቁ/ 2-61006 አ.አ ተሽከርካሪ በስር

የሰ/መ/ቁ 54990

ሕዲር 18 ቀን 2ዐዐ4 ዓ.ም.

ዳኞች፡- ተገኔ ጌታነህ ሒጎስ ወልደ አልማው ወላ ዓሉ መሐመድ ነጋ ደፍሳ አመልካች፡- የኢትዮጵያ ቴላኮሙኒኬሸን ኮርፕሬሽን - ተጠሪ፡- አቶ ማርቆስ አበበ **

መዝገቡ ተመርምሮ ተከታዩ ፍርድ ተሰጥቷል።

**

ፍርድ

ጉዲዩ የአዱስ አበባ ከተማ ማህበራዊ ፍ/ቤቶች አመልካች የኢትዮጵያ ቴላኮሙኒኬሽን ኮርፕሬሽን ተከራካሪ የሆነበትን ጉዲይ ተመልክተው ለመወሰን የሚያስችል ሥልጣን ያላቸው መሆን ያለመሆኑን የሚመለከት ነው።

የጉዲዩም መነሻ የአሁኑ አመልካች ባሁኑ ተጠሪ ላይ የመሰረተው የጉዲት ካሳ ይከፈለኝ ጥያቄ ነው። የክሱ ይዘትም ባጭሩ፡-ንብረትነቱ የተጠሪ የሆነው የሰ/ቁ/ 2-61006 አ.አ ተሽከርካሪ በስር 2ኛ ተከሳሽ በነበሩት ግለሰብ ሲሽከረከር ግንቦት 07 ቀን 1999 ዓ.ም. የአመልካች ንብረት የሆነውን የሰ/ቁጥር 4-06809 ኢ.ት. መኪና በመግጨት ጉዲት በማድረሱ መኪናውን ወደ ነበረበት ለመመለስ የወጣውን ወጪ ብር 4,537.50 (አራት ሺህ አምስት መቶ ሰላሳ ሰባት ብር ከሃምሳ ሳንቲም) ተከሳሾች በአንድነት እና በነጠላ እንዱከፍለ ይወሰንልኝ የሚል ነው። የአሁኑ ተጠሪም በአመልካች መኪና ላይ ጉዲት አደረሰ የተባለው የሰ/ቁጥር 2-61006 የሆነውን መኪና ከሕዲር 15 ቀን 1998 ዓ.ም. ጀምሮ ለአቶ ሄኖክ ታደሰ በሽያጭ ውል ያስተላለፍኩ ስለሆነ ግጭቱ በደረሰበት ጊዜ የመኪናው ባለንብረት ስላልሆንኩ ልከሰስ አይገባም በማለት የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ ያቀረቡ ሲሆን በፍሬ ነገር ደረጃም ግጭቱን አደረሰ የተባለውን መኪና በግጭቱ ወቅት በይዞታቸው ስር አድርገው ሲጠቀሙ ያልነበሩ በመሆኑ ተጠያቂነት የላለባቸው መሆኑን ጠቅሰው ክሱ ውድቅ ላሆን ይገባል ሲለ ተከራክረዋል።

ክሱ የቀረበለት ፍ/ቤት በጉዲዩ ላይ ሁለቱንም ወገኖች ካከራከረ በኋላ ተጠያቂ የሚሆነው መኪናውን የገዛው ሰው እንጂ ተጠሪ አይደለም በማለት የወሰነ ሲሆን በዚህ ውሳኔ አመልካች ባለመስማማት ይግባኙን ለከተማው መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ያቀረበ ሲሆን ይኸው ፍርድ ቤትም ግራ ቀኙን ከአከራከረ በኋላ የመኪና ባለቤት የሚታወቀው በሉብሬ ስለመሆኑ የአዋጅ ቁጥር 256/60 አንቀፅ 6(1) እና የደንብ ቁጥር 360/69 አንቀፅ 4 ድንጋጌዎች ያሳያለ በማለት ተጠሪን ለጉዲቱ ኃላፉ ያደረጋቸው ሲሆን ተጠሪ ይህን ውሳኔ በመቃወም የሰበር አቤቱታቸውን ለአዱስ አበባ ከተማ ይግባኝ ሰሚ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት አቅርበዋል። ይኸው ሰበር ሰሚው ችልትም ወደ ጉዲዩ ዘልቆ ከመግባቱ በፉት ክሱ በአዱስ አበባ ከተማ ፍ/ቤቶች ቀርቦ ላታይ የሚገባው ነው? ወይስ አይደለም? የሚለው የሥልጣን ጉዲይ በቅድሚያ ሉመረመር የሚገባው ነጥብ መሆኑን በጭብጥነት ይዞ የአሁን አመልካች በፋዳራል መንግሥቱ የተመዘገበ አካል ነው፣ይህን መሰል ወገን ተከራካሪ የሆነበትን ጉዲይ ተመልክተው የመዲኘት ሥልጣን ያላቸው የፋዳራል ፍ/ቤቶች ስለመሆናቸው በአዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀጽ 5/1/ ሥር ተመልክቷል።

ስለሆነም የፋዳራል የሆነውን ጉዲይ የአዱስ አበባ ከተማ ፍ/ቤቶች ተመልክተው ለመወሰን ከሕግ የመነጨ ሥልጣን የላቸውም በማለት በየደረጃው የተሰጠውን ውሣኔ ሽሮ ግራ ቀኙን አሰናብቷል።

ይህ የሰበር አቤቱታ የቀረበውም ይህ ከላይ የተጠቀሰው ትርጉም በአዋጅ ቁጥር 361/1995 አንቀፅ 50(1) ስለማኀበራዊ ፍ/ቤቶች የተሰጣቸውን ሥልጣን ያገናዘበ አይደለም፣በሁለቱም አዋጆች ላይ ሥልጣንን በሚመለከት ግጭት አለ እንኳ ቢባል አግባብነት ያለውን አተረጓጎም ልንከተል ይገባል፣ ከዚህ ቅደም ተከተል አንፃር ለጉዲዩ ተፈፃሚነት ያለው አዋጅ ቁጥር 361/1995 እንጂ አዋጅ ቁጥር 25/1988 አይደለም፣ ስለሆነም የሕግ ስህተቱ ይታረምልን በማለት አመልካች በማመልከቱ ነው። ጉዲዩ በሰበር ችልት ላታይ የሚገባው መሆኑ ታምኖበትም ግራ ቀኙ በጽሐፍ እንዱከራከሩ ተደርጓል። ይህ ችልትም ጉዲዩን በሚከተለው መልኩ መርምሮታል።

የፋዳራል ፍርድ ቤቶች የወል የፍትሐብሕር ሥልጣንን በሚደነግገው በአዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀጽ 5 (1) እና (6) መሰረት በጉዲዩ የተካተተው የገንዘብ መጠን ምንም ይሁን ምን የፋዳራል መንግሥቱ አካል ወይም በፋዳራል መንግስት የተመዘገበ የንግድ ድርጅት ወይም ማህበር ተከራካሪ የሆነበትን ማናቸውም ጉዲይ ተቀብለው ለማስተናገድ ብቸኛ ሥልጣን ያላቸው የፋዳራል ፍርድ ቤቶች ናቸው። ይህ አዋጅ በፋዳራለ መንግስት የወጣ ሲሆን በልላ በኩል ተመሳሳይ በሆነ አካል (በፋዳራለ የሕግ አውጪ) የአዱስ አበባ ከተማ ፍ/ቤቶችን ለማደራጀት በወጣው አዋጅ ቁጥር 361/1995 አንቀጽ 5ዐ ላይ ደግሞ ተከራካሪ ወገን ማንም ይሁን ማን እስከ ብር 5ዐዐዐ.00 ሉደርስ የሚችለውን የገንዘብ ክርክር ጉዲይ በአዱስ አበባ ሥር እስከተነሣ ድረስ የአዱስ አበባ ከተማ ማህበራዊ ፍርድ ቤቶች ተቀብለው ለመወሰን ሥልጣን የተሰጣቸው ስለመሆኑ የተጠቃሹ ድንጋጌ ይዘትና መንፈስ ያሳያል። እንዱህ ከሆነ በአዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀጽ 5(1) እና (6) ስር የተመለከቱትን ድንጋጌዎች ከአዋጅ ቁጥር 361/1995 አንቀጽ 50 ይዘትና መንፈስ ጋር ጋር ተገናዝቦ ላታይ የሚገባው ነው። ይህን ለማድረግም ተገቢውን የሕግ አተረጓጎም ዘዳ መከተል የግድ ይላል። ከእነዚህም የአተረጓጎም ዘዳዎች ልንከተለው የሚገባው አንደ፤አንድን ክርክር ያስነሳውን ጉዲይ ተቀብል ለመወሰን ሥልጣን ያላቸው የትኞቹ ፍ/ቤቶች ናቸው? የሚለውን አስመልክቶ በእኩል ደረጃ የሚገኙ ሕጎች /አዋጆች/ በተለያየ ሁኔታ ደንግገው ከተገኙ ከጊዜ ቅደም ተከተል አንፃር በኋላ የወጣው ሕግ ከፍተኛና በልጦ ተፈፃሚነት ይኖረዋል የሚለው የትርጉም መርህ ነው። በመሆኑም አዋጁ ቁጥር 361/1995 ከአዋጅ ቁጥር 25/1988 ጋር እኩል ደረጃ ላይ የሚገኝ ሕግ ሲሆን አዋጅ ቁጥር 361/1995 በኋላ የወጣ በመሆኑ ከአዋጅ ቁጥር 25/1988 ቅድሚያ ተፈጻሚነት ይኖረዋል። በአዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀጽ 5/1እና 6/ ድንጋጌ መሰረት ይህ መሰል ጉዲይ በፋዳራል ፍ/ቤቶች ሥር እንደሚወድቅ እየታወቀ ሕግ አውጪው ዘግይቶ ሥልጣንን በገንዘብ መጠን ወሰን አበጅቶ በልላ አነስተኛ የፍርድ መድረክ ሥር ቀርቦ እንዱታይ ማድረጉ በክርክር ምክንያት የሚሰጠው ወጪና የሚባክነው ጊዜ ክርክሮች ከያዙት የገንዘብ መጠን ጋር የተመጣጠነ ላሆን እንደሚገባው ታሳቢ በማድረግ የፋዳራል ፍ/ቤቶችን ሥልጣን ቀንሶ ለመስጠት ሲባል የወጣ ሕግ መሆኑን ያመለክታል። በተለይም ይህንኑ የትርጉም መስመር ይበልጥ የሚያጠናክረው የፋዳራል ፍ/ቤቶች ሥልጣን ተፈፃሚ ከሚሆንበት ከድሬዲዋ ከተማ ጋር በተያያዘ የድሬዲዋ ከተማ ቻርተር ለማቋቋም በወጣው በአዋጅ ቁጥር 416/1996 አንቀጽ 41 ሥር ስለ ቀበላ ማህበራዊ ፍርድ ቤቶች ሥልጣን ሲደነግግ ከተላላፉ የገንዘብ ሰነድች እና ከኢንሹራንስ ጉዲይ በቀር ላልች ግምታቸው እስከ ብር 25ዐዐ.00 ድረስ ያለትን ገንዘብ ነክ ክርክሮች ለማየት ሥልጣን ያላቸው የማህበራዊ ፍርድ ቤቶች ናቸው በማለት ከዚህ ቀድሞ በአዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀጽ 5 ሥር የፋዳራል ጉዲይ መሆኑን ለመለየት መነሻ ከሆኑት 1ዐ ንዐስ ጉዲዮች መካከል ተላላፉ የገንዘብ ሰነድና የኢንሹራንስ ጉዲዮች ሉያስነሱ ከሚችለት የተወሳሰበ የሕግ ጥያቄ አንፃር ሁለቱን ብቻ በመለየት የፋዳራል ሆነው እንዱቀሩ፣ ከላልች ጉዲዮች የሚነሳው ክርክር ግን ግምቱ እስከ 25ዐዐ.00 እስካልበጠ ድረስ ከፋዳራል ፍርድ ቤቶች ወጥተው በድሬዲዋ ከተማ ቀበላ ማህበራዊ ፍ/ቤቶች እንዱታዩ መደረግ በገንዘቡ መጠን ትይዩ የሚታይበትን ፍርድ ቤት እና የክርክር ደረጃ ለመለየት ሆን ተብል የወጣ ሕግ መሆኑን የሚያስገነዝበን ነው። ይህም የሕግ አውጪው ሐሳብ ምን ነበር? የሚለውን የአተረጓጎም መርህ በመከተል ልንደርስበት የምንችለው ድምዲሜ ነው። ስለሆነም በተመሳሳይ አካል የወጡት ሕጎች ስለፍርድ ቤቶቹ ስልጣን ያስቀመጧቸውን ድንጋጌዎች ከሕጎች አወጣጥ ቅደም ተከተልና ሕጎችን እርስ በራሳቸው አጣጥሞ ከሕግ አውጪው ሐሳብ ጋር በማዛመድ ከመተርጎም የሕግ አተረጓጎም ደንቦች አንፃር ስንመለከተው የአዋጅ ቁጥር 361/95 አንቀጽ 5ዐ ይዘት ከዚሁ ተለይቶ የሚታይ ሆኖ አላገኘነውም። ስለሆነም ከሥልጣን አደላደል አንፃር የሕግ ጥበቃ የተደረገለት የአሁን አመልካች የፋዳራል መንግስት አካል ወይም በፋዳራል መንግስት የተመዘገበ መሆኑ ብቻ ጉዲዩን የፋዳራል ጉዲይ የማያደርገው ሲሆን ተለይቶ መታወቅ ያለበት ክስ የቀረበበት ጉዲይ በባሕርይው ሲታይ ውስብስብ የሕግ ጥያቄ የሚያስነሳ መሆን ያለመሆኑ ነው። በመሰረቱ ለአዱስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤቶች ስልጣን የተሰጠው ከፋዳራል ፍርድ ቤቶች ስልጣን ተቆርሶ መሆኑ ግልፅ ነው። ስለሆነም ጉዲዩ በቀበላ ማህበራዊ ፍርድ ቤት ስልጣን ስር የሚወድቅ የገንዘብ መጠንን መያዙ ብቻ ስልጣኑን ለቀበላ ማህበራዊ ፍርድ ቤቶች እንዱሆን የማያደርገው ስለመሆኑ አዋጅ ቁጥር 361/1995 አንቀጽ 50(1) ስር የተመለከተውን ድንጋጌ ከአዋጅ ቁጥር 416/1996 አንቀፅ 41 ስር ከተመለከተው ድንጋጌ ጋር በማስተሳሰር ልንገነዘበው የምንችለው ነው። ስለሆነም ጉዲዩ የሚያስነሳው የሕግ ጥያቄና የጉዲዩ ልዩ ባህርይ ትኩረት ሉሰጣቸው ይገባል።