-** አሜሪካ ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ኢትዮጵያ- ጠበቆች 1. ማርሻል ፍቅረ ማርቆስ ቀረቡ 2. ሰለሞን እምሩ ቀረቡ; ክስ ይዘትም፡- በየካቲት 11 ቀን 1997 ዓ.ም የአዱስ; ይዞታ ስር እንደሚገኝ፣ ሆኖም የአዱስ አበባ ከተማ አስተዲደር የመሬት v. -** 1. የአዱስ አበባ ከተማ አስተዲደር - ነ/ፈጅ 2.. የአዱስ አበባ ከተማ አስተዲደር የመሬት ልማትና አስተዲደር ቦርድ ጎሳዬ 3. የአዱስ አበባ ከተማ አስተዲደርና የመሬት አስተዲደርና አየለ ቀረቡ የግንባታ ፈቃድ ባለስልጣን; ዎች ለ

የጉዲዩ አመጣጥ አጠር አጠር ባለ መልኩ ከላይ የተገለፀው ሲሆን ይህ ችልትም የግራ ቀኙ ክርክር ለሰበር አቤቱታው መነሻ ከሆነው ውሣኔ እና አግባብነት ካላቸው ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ ጉዲዩን በሚከተለው መልኩ መርምሮታል። እንደረመረውም ጉዲዩን የማየት የስረ ነገር ስልጣን ያላቸው ፍርድ ቤቶች የአዱስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤቶች ናቸው? ወይስ የፋዳራል ፍርድ ቤቶች ናቸው? የሚለው ነጥብ በጭብጥነት ላታይ የሚገባው ሁኖ አግኝቶታል።

ከክርክሩ ሂደት መገንዘብ የተቻለው አመልካች ከ2ኛ ተጠሪ ጋር ሐምል 14 ቀን 1990 ዓ.ም በተፈረመ የከተማ ቦታ ሉዝ ውል ጠቅላላ ስፊቱ 303,000 (ሶስት መቶ ሶስት ሺህ) ካሬ ሜትር ቦታ በየካ ክፍለ ከተማ ቀበላ 20/21 ክልል ውስጥ ለዘጠና አመታት መውሰደንና ተጠሪዎች አመልካች ቦታውን በጊዜ ገደቡ ሳያለማ ለአስራ ሶስት አመታት ይዞ በመቆየቱና የፔሮጀክት ለውጥ ለማድረግ ጥያቄ አቅርቧል በሚል ምክንያት የሉዝ ውለን በመሰረዝ ካርታውን ያመከኑ መሆኑንና አመልካች የሚጠይቀው ዲኝነትም የሉዝ ውለ እንዱጸናና በይዞታው የመጠቀም መብቱ እንዱጠበቅለት መሆኑን ነው።

በመሰረቱ ከኢ.ፋ.ድ.ሪ ሪፐብላክ ሕገ መንግሥት አንቀጽ 37/1/፣ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 4፣ 9፣ 231 እና ከአዋጅ ቁጥር 25/1988 እንዱሁም ተሻሽል በወጣው ከአዱስ አበባ ከተማ አስተዲደር ቻርተር አዋጅ ቁጥር 361/1995 አንቀጽ 41 ድንጋጌዎች ይዘትና መንፈስ መገንዘብ የሚቻለው ፍርድ ቤቶች አንድን ጉዲይ ማየት እና ውሳኔ መስጠት የሚችለት በሕግ በግልጽ ተለይተው በተሰጧቸው ጉዲዮች መሆኑን ነው። በመሆኑም ለእያንዲንደ ፍርድ ቤት በሕግ የተሰጠው ስልጣንም መጠበቅ ያለበት ከመሆኑም በላይ በአስተዲደራዊ ውሣኔ የመጨረሻ እልባት እንዱያገኙ በሕግ ተለይተው የተቀመጡ ጉዲዮችን ፍርድ ቤቶች የመዲኘት ስልጣን የላላቸው መሆኑ ሉስተዋል የሚገባው ጉዲይ ነው።

ወደተያዘው ጉዲይ ስንመለስም የአመልካች የዲኝነት ጥያቄ /ክርክር/ መሰረት ያደረገው ከ2ኛ ተጠሪ ጋር ባደረገው የሉዝ ውል የተሰጠውን ቦታ በጊዜ ገደቡ አልለማም፣ የፔሮጀክት ለውጥ ተደርጎአል ተብል የሉዝ ውለ መሰረዙና ካርታው መምከኑ ከሕግ ውጪ ነው የሚል ነው።

ስለሆነም ጉዲዩ ከሉዝ ውል አፈፃፀም ጋር የተያያዘ ሲሆን የሉዝ ውል መሰረዝን ሕጋዊነት በተመለከተ ስራ ላይ ባለው የሉዝ አዋጅ፣ ደንብና መመሪያ መሰረት የሚቀርበውን የዲኝነት ጥያቄ የከተማው አስተዲደር በሚሰጠው አስተዲደራዊ ውሣኔ የመጨረሻ እልባት የሚሰጥበት መሆኑን ወይም ጉዲዩ በመደበኛ ፍርድ ቤት ላታይ የማይገባው መሆኑን የሚደነግግ ሕግ የለም። የከተማው አስተዲደር ካርታ የመስጠት የመሰረዝ፣ የማሻሻል፣ የማምከን፣ የማገድ እና አሻሽል የመስጠት ሙለ ስልጣን ያለው ቢሆንም የሉዝ ውልን መሰረት አድርጎ የተሰጠውን ካርታ መልሶ ከሕግ ውጪ ሰርዞ ሲገኝ በእርምጃው ላይ ቅሬታ ያለው ወገን ጉዲዩን ለፍርድ ቤት እንዲያቀርብ የሚከለከልበት ስርዓት የላለ ስለመሆኑ የአዱስ አበባ ከተማ አስተዲደር አስፈፃሚና የማዘጋጃ ቤት አገልግልት አካላት ስልጣንና ኃላፉነትን ለመደንገግ የወጣውና፣ ክርክሩ ሲጀመርም ሆነ ከተጀመረ በኋላ በስራ ላይ ያለው ሕግ ያሣያል። ይልቁንም የተሻሻለው የአዱስ አበባ ከተማ አስተዲደር ቻርተር አዋጅ ቁጥር 361/95 አንቀጽ 41/1/ሀ/ እና /መ/ ድንጋጌዎች አንድ ላይ ተጣምረው ሲታዩ የተያዘውን ጉዲይ አይነት የአዱስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤቶች ተቀብለውና አከራክረው ለመወሰን የስረ ነገር ሥልጣን ያላቸው ስለመሆኑ ያስገነዝባለ። የአዋጁ አንቀፅ 41(1(መ)) በተለይ ሲታይም የከተማው አስተዲደር አስፈፃሚ አካላት ወይም በከተማው አስተዲደር ባለቤትነት ስር ያለ ተቋማት የሚገቧቸውን አስተዲደራዊ ውልች በተመለከተ የሚነሱ ጉዲዮችን የማየት የስረ ነገር ስልጣን ለከተማው ፍርድ ቤቶች የተሰጠ ስለመሆኑ ተመልክቷል።

ክርክሩ በተነሳበት ጊዜ ተፈፃሚነት ካላቸው ሕጎች ስንነሳም የሉዝ ውለም ከደንብ ቁጥር 29/2002 አንቀፅ 15 እና ከፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 3132 ድንጋጌዎች አንፃር ሲታይ በአስተዲደራዊ ውልች ስር የሚሸፈን ሁኖ ተገኝቷል።

አመልካች ይህ ሰበር ችልት አስገዲጅ የሆነ የሕግ ትርጉም ሰጠ በማለት የሚጠቅሱት መ/ ሲሆን በዚህ መዝገብ የቀረበው ጉዲይ ግን በሉዝ ውል በተገኘው ቦታ ሁከት ተፈጠረብኝ በሚል ምክንያት ሁከቱ እንዱወገድ ዲኝነት የተጠየቀበት በመሆኑና እንዱህ አይነት ክርክር ከከተማው መሪ ፔላን አፈፃፀም ጋር የተያያዘ ካልሆነ በስተቀር በአዱስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤቶች ስረ ነገር ስልጣን ስር አይወድቅም በሚል ምክንያትና የአዋጅ ቁጥር 361/1995 አንቀፅ 41(1(ሀ)) ድንጋጌ በዋቢነት ተጠቅሶ ሲሆን በመዝገቡ ያለት መሰረታዊ ፍሬ ነገሮችና ለውሳኔው መሰረት የሆነው አብይ ምክንያት አሁን ከተያዘው ጉዲይ ጋር በፍሬ ነገር እና የሕግ ክርክር ሙለ በሙለ ግንኙነት አለው ልባል የሚችል አይደለም። ይልቁንም በሰ/መ/ በቀረበው ጉዲይ ሰበር ሰሚ ችልቱ ከሉዝ ውል አፈፃፀም ጋር በተያያዘ የከተማው አስተዲደር አካላት ተከራካሪ ወገኖች ሲሆኑ ጉዲዩ መታየት ያለበት በአዱስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤቶች እንጂ በፋዳራል ፍርድ ቤቶች አይደለም በማለት የአዋጁ ቁጥር 361/1995 አንቀፅ 41(1(መ)) ድንጋጌን ትርጉም ሰጥቶበታል። ይህ የሕግ ትርጉም በአዋጅ ቁጥር 454/1997 አንቀጽ 2(1) አግባብም በሰ/መ/ በቀረበው ጉዲይ ላይ በግልጽ ተለውጧል ለማለትም የሚቻል አይደለም። በመሆኑም በዚህ ረገድ የቀረበው የአመልካች ክርክር ተቀባይነት ያለው ሁኖ አልተገኘም።

ስለሆነም የበታች ፍርድ ቤቶች የአመልካች በፋዳራል ፍርድ ቤቶች ሳይሆን በአዱስ አበባ ፍርድ ቤቶች ስልጣን ስር የሚወድቅ ነው በማለት የሰጡት ብይን ከአዋጅ ቁጥር 361/95 አንቀጽ 41/1/ሀ/ እና /መ/ ድንጋጌዎች ይዘትና መንፈስ አንፃር ሕጋዊ ሆኖ አግኝተናል። በዚህ ምክንያት በውሣኔው ላይ የተፈፀመ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ባለመኖሩ ተከታዩን ወስነናል።

ው ሣ ኔ

1. በፋዳራለ ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ ታህሳስ 10 ቀን 2004 ዓ.ም. ተሰጥቶ በፋዳራለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት በመ/ ጥር 08 ቀን 2004 ዓ.ም. በትዕዛዝ የጸናው ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 348(1) መሰረት ጸንቷል።

2. የአዱስ አበባ ከተማ አስተዲደር አስፈጻሚ አካላት ወይም በከተማው አስተዲደር ባለቤትነት ስር ያለ ተቋማት የሚገቧቸውን የሉዝ ውልን መሰረት አድርጎ የሚቀርበውን የውል አፈፃጸምና ተያያዥ ጉዲዮችን የማየት የስረ ነገር ስልጣን የከተማው ፍርድ ቤቶች የስረ ስልጣን ነው ብለናል።

3. በዚህ ችልት ለተደረገው ክርክር የወጣውን ወጪና ኪሣራ ግራ ቀኙ የየራሣቸውን ይቻለ ብለናል።

መዝገቡ ተዘግቷል፤ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።