-** ወ/ሮ ንግስቲ እምነት - ቀረቡ; በበኩላቸው ቤቱን በሕጋዊ ውክልና መሰረት ለሶስተኛ ወገን በሽያጭ ያስተላለፈ መሆኑን ገልፀው ቤቱን ለማስረከብ ልገደድ አይገባም በማለት ተከራክረዋል። ፍ/ቤቱም ግራ ቀኙን ካከራከረ በኋላ; በሰጡት ውክ v. -** ቴዎድሮስ ተክላ - ቀረቡ; አባት ሟች ተክላ ኪዲኔ የተሰጣቸውንና በልጊያ ከተማ ውስጥ; እንዱያስረክቡ ሲጠየቁ ፈቃደኛ; የይግባኝ አቤቱታቸውን ለክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤት አቅርበው ግራ ቀኙ ከተከራከሩ በኋላ የዞኑ ከፍተኛ ፍ/ቤት ጉዲዩን

በቅድሚያ ተጠሪ ጉዲዩ የፍሬ ነገርና የማስረጃ ምዘና ክርክር በመሆኑ በዚህ ሰበር ሰሚ ችልት የሚታይ አይደለም በማለት ያቀረቡትን መቃወሚያ ተገቢነት ተመልክተናል። በእርግጥ ይህ ሰበር ሰሚ ችልት በኢ.ፉ.ዱ.ሪ ሕገ መንግስት አንቀጽ 80(39ሀ)) እና አዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀጽ 10 መሰረት የተሰጠው ስልጣን መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ማረም እንጂ ፍሬ ነገርን ማጣራት ወይም ማስረጃን መመዘን ያለመሆኑ ግልፅ ነው። ይሁን እንጂ አመልካች የክልለን ጠቅላይ ፍ/ቤት ውሳኔን በመቃወም የሰበር አቤቱታ ያቀረቡት የውክልና ሰነደ በመንግስት መስሪያ ቤት የተረጋገጠ ሆኖ እያለና የሰነደ ይዘትም ልዩ ውክልና ልባል የሚችል ሆኖ እያለ ማስረጃው ተቀባይነት ማጣቱ ያለአግባብ ነው በሚል መሆኑን ከቅሬታቸው ይዘት ተገንዝበናል።

እንዱህ ከሆነ ቅሬታቸው በውክልና ማስረጃው ተቀባይነት ማጣቱ ላይ በመሆኑና የሰነድ ማስረጃ ተቀባይነት ደግሞ የሕግ ጥያቄ በመሆኑ በሰበር ሰሚ ችልት ስልጣን ስር የሚወድቅ እንጂ የፍሬ ነገር ወይም የማስረጃ ክርክር ነው ልባል የሚችል አይደለም። በመሆኑም በዚህ ረገድ የቀረበው የተጠሪ ተቃውሞ የሕግ መሰረት የላለው በመሆኑ አልፈነዋል።

ወደ ዋናው ስንመለስም፤ በመሰረቱ የአስተዲደር መ/ቤት አንድ ጊዜ የሰጠው የደብዲቤ መግለጫ ትክክለኛ ያለመሆኑን በልላ ጊዜ ከደረሰበት በዚሁ ላይ ላላ ማስተካከያ ደብዲቤ ቢጽፍ መ/ቤቱ ሁለት ጊዜ የተለያየ ይዘት ያላቸውን ደብዲቤዎች በመጻፈ ብቻ ደብዲቤዎቹ ለማስረጃነት ዋጋ ሉሰጣቸው አይገባም ብል ሁልጊዜ መደምደም የሚቻልበት የሕግ አግባብ የለም። ዋናውና ቁልፈ ነገር ከተፃፈት ደብዲቤዎች መካከል የትኛው ነው ትክክለኛ የሚለውን በተገቢው መንገድ ማጣራት ሲሆን ትክክለኛነቱ የተረጋገጠው ደብዲቤ ካለ ለዚሁ ተገቢው የማስረጃነት ዋጋ ላሰጥ ይገባል።

በተያዘው ጉዲይ አመልካች አለ የሚለትን የውክልና ስልጣንና የሽያጭ ውለ በሚመለከታቸው አካላት ስለመኖራቸው በድጋሚ በተፃፈት የማስተካከያ ደብዲቤዎች ተረጋግጠዋል። እነዚህ ማስተካከያ ደብዲቤዎች ትክክለኛ ያለመሆናቸው ወይም ሕገ ወጥ በሆነ መንገድ የተሰጡ ስለመሆኑ ተጠሪ ያነሱት ክርክር ካለመኖሩም በላይ ፍሬ ነገሩን ያጣሩት ፍ/ቤቶችም በዚህ ረገድ ያለት ነጥብ የለም። በመሆኑም የክልል ጠቅላይ ፍ/ቤት የሰነድ ማስረጃዎችን ዋጋ ያልሰጠበት ምክንያት ሕጋዊ ካለመሆኑም በላይ የውክልና ማስረጃውን በተመለከተም ማስረጃው ዋጋ የላለው መሆኑን በውሳኔው ላይ ከአሰፈረ በኋላ ይዘቱን ተመልክቶ የደረሰበት ድምዲሜ ሕጋዊ አይደለም። ምክንያቱም ነሐሴ 19 ቀን 1990 ዓ.ም. የተደረገ የተባለው የውክልና ስልጣን ማስረጃ የተጠሪ አባት ለአመልካች አከራካሪውን ቤት እንዱጠብቁላቸው፣ እንዱያስተዲድሩላቸውና ሽጠው ገንዘቡን በመቀበል እንዱልኩላቸው በሚል የተቀመጠ ስለመሆኑ ይዘቱ ያሳያል። የክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤት በዚህ የውክልና ስልጣን ለአመልካች የተሰጣቸው ስልጣን ቤቱን የማስተዲደር ነው፣ እንዱህ ከሆነ ደግሞ አመልካች ማከናወን የሚችለት በፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 2203 እና 2204 ስር በተመለከተው መሰረት የማስተዲደር ተግባራት የሚባለትን እንጂ ቤቱን የመሸጥ የመለወጥ ተግባርን ጭምር አይደለም በማለት የደረሰበት ድምዲሜ በውክልና ስልጣኑ አመልካች ቤቱን ከማስተዲደር በተጨማሪ መሸጥና መለወጥ የሚችለ ስለመሆኑ የሚያሳየውን የዓረፍተ ነገር ክፍል በመተው የተያዘ በመሆኑ ሕጋዊ ተቀባይነት የሚሰጠው አይደለም። በእርግጥ ለአመልካች በተሰጠው ውክልና ስልጣን ላይ አመልካች ምን ምን አይነት ተግባራትን ማከናወን እንደሚችለ ከተዘረዘረ በኋላ የተጠቀሰው የፍትሒ ብሓር ሕግ ድንጋጌ ቁጥር 2199 ነው። የማይንቀሳቀስ ንብረትን ለመሸጥ ለመለወጥ የሚያስችል ስልጣን ልዩ ውክልና እንደሚያስፈልገው የፍ/በ/ሕ/ቁጥር 2205 በግልፅ ያስቀመጠው ጉዲይ ነው። የዚህ ቁጥር ንዐስ አንድ ድንጋጌ ተወካዩ ከአስተዲደር ስራ በቀር ላላ ስራ ለመስራት የሚያስፈልግ ሲሆን ልዩ ውክልና እንዱኖረው አስፈላጊ መሆኑን ሲያስቀምጥ ንዐስ ሁለት ድንጋጌ ደግሞ የማይንቀሳቀሱ ንብረቶችን መሸጥ ወይም አስይዞ መበደር የሚችለው ልዩ የውክልና ስልጣን ሲኖረው ስለመሆኑ ያስገነዝባል።

በተያዘው ጉዲይ አመልካች አከራካሪውን ቤት ለመሸጥ የሚያስችላቸው ልዩ ውክልና የላቸውም የተባለው በውክልና ሰነደ የተዘረዘሩት የተወካዩ ኃላፉነቶች ሙለ በሙለ ይዘታቸው ሳይታይ ከመሆኑም በላይ በሰነደ ላይ የተጠቀሰው ድንጋጌ የፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 2199 መሆኑ ለአመልካች የተሰጣቸው የውክልና ስልጣን ጠቅላላ ውክልና ስለመሆኑ ያሳያል በሚል ምክንያትም ጭምር ነው። ይሁን እንጂ የውክልና ሰነደ ይዘት በግልፅ ውክልና ተቀባዩ የተሰጠው ስልጣን የማይንቀሳቀሰውን ንብረት ለመሸጥ የሚያስችል ስለመሆኑ እየገለፀ ስለልዩ ውክልና አስፈላጊነት የተቀመጠው የፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 2205 በውክልና ስልጣን ሰነደ ያለመጠቀሱ ውክልናው ልዩ የውክልና ስልጣን አይደለም ብል ለመደምደም የሚያስችል ስለመሆኑ የሚያሳይ የሕግ ድንጋጌ የለም። ዋናውና ቁልፍ ነገር ለውክልና ተቀባዩ የተሰጡት ተግባሮች በዝርዝርና ግልጽ ሁኔታ ተጠቅሰው በውክልና ሰነደ ላይ መገኘት እንጂ አግባብነት ያላቸው ድንጋጌዎች ያለመጠቀሳቸው አይደለም። የሰነደ ይዘት ግልጽ መሆኑ በተረጋገጠበት ሁኔታ አግባብነት ያላቸው ድንጋጌዎች በውክልና ስልጣን ሰጪውና በውክልና ስልጣን ተቀባዩ አልተጠቀሱም ተብል ሰነደ ዋጋ እንዱያጣ ማድረግ የተዋዋዮችን ሐሳብ ውጤት እንዲይኖረው የሚያደረግ በመሆኑ በውል አተረጓጎም ደንቦችም ተቀባይነት የላለው አካሄድ ነው የሚሆነው። ስለሆነም የአፊር ብሓራዊ ክልላዊ መንግሥት ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የውክልና ሰነደን ይዘት ሙለ በሙለ ሳይመለከትና በሰነደ ላይ ስለልዩ ውክልና ሥልጣን የሚደነግገው የፍትሒ ብሓር ሕግ ድንጋጌ አልተጠቀሰም በሚል እምነት አመልካች ከተጠሪ አባት ቤቱን ለመሸጥ የተሰጣቸው የውክልና ስልጣን የለም በማለት የደረሰበት ድምዲሜ የፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 2179 ፣ 2205 እና 2ዐዐ5 /1/ ድንጋጌዎችን ያላገናዘበ በመሆኑ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ያለበት ሁኖ አግኝተናል።

የተጠሪ አባት ቤት በአመልካች የተሸጠው በሕጉ አግባብ በተሰጣቸው ስልጣን መሰረት ነው ከተባለ ቀጥል መታየት ያለበት ተጠሪ ያላቸው መፍትሓ ምንድን ነው? የሚለው ነው። ተጠሪ ለአመልካች የውክልና ስልጣን ሰጡ የተባለት ግለሰብ የመጀመሪያ ደረጃ ወራሽ መሆናቸው ከመረጋገጡም በላይ አመልካች ቤቱ የተሸጠበትን ገንዘበ ለተጠሪ ወይም ላልች ሕጋዊ የሟች አቶ ተክላ ኪዲኔ ወራሾች ሰጥቼአለሁ የሚል ክርክር በበታች ፍርድ ቤቶችም ሆነ በዚህ ሰበር ሰሚ ችልት የላቸውም። ይልቁንም በዚህ ሰበር ሰሚ ችልት ባቀረቡት የጽሐፍ መልስ ቤቱ የተሸጠበትን ገንዘብ ለተጠሪ ከመክፈል ውጪ ቤቱን ለመመለስ የሚገደደበት አግባብ የላለ መሆኑን ግልጽ አድርገው ጠቅሰዋል። ስለሆነም ተጠሪ በሕጉ አግባብ በተሰጠ የውክልና ስልጣን የተሸጠውን ቤት አመልካች እንዱያስረክቡ መጠየቅ የሚችለበት ሕጋዊ ምክንያት ባይኖርም ቤቱ ተሸጠ የተባለበትን ገንዘብ ግን በወራሽነት መብታቸው ልክ መሰረት ከአመልካች ከመጠየቅ አይታገደም። በመሆኑም ከላይ በተመለከቱት ምክንያቶች ተከታዩን ወስነናል።

ው ሣ ኔ

1. በአፊር ብሓራዊ ክልላዊ መንግስት ጠቅላይ ፍርድ ቤት በመ/ቁጥር 2310 ነሀሴ 12 ቀን 2003 ዓ.ም አመልካች አከራካሪውን ቤት ከማስተዲደር ባሻገር ለመሸጥ የሚያስችላቸው የውክልና ስልጣን የለም ተብል የተሰጠው የውሣኔ ክፍል በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 348/1/ መሰረት ተሽሯል።

2. አመልካች በተጠሪ አባት ነሐሴ 19 ቀን 1990 ዓ.ም. የተሰጣቸው የውክልና ስልጣን ማስረጃ በማስረጃነት ተቀባይነት የማይሰጥበት ሕጋዊ ምክንያት የላለ ሲሆን የሰነደ ይዘት ሲታይ አመልካች አከራካሪውን ቤት ለመሸጥ የሚያስችላቸው በመሆኑ ሽያጩ የተከናወነው አመልካች በተጠሪ አባት በተሰጣቸው የውክልና ስልጣን ስለሆነ አመልካች ለተጠሪ ቤቱን እንዱያስረክቡ ሉገደደ አይገባም ብለናል።

3. አመልካች ቤቱን የሸጡበትን የሽያጭ ገንዘብ ተጠሪ ካላቸው የወራሽነት መብት መጠን አንጻር ሉከፍለ ይገባል ብለናል።

4. በዚህ ችልት ለተደረገው ክርክር የወጣውን ወጪና ኪሣራ ግራ ቀኙ የየራሳቸውን ይቻለ ብለናል።

መዝገቡ ተዘግቷል፤ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት