-** 1- አቶ ስሻህ ክፍላ - አልቀረቡም 2- አቶ ሰጡኝ በቀለ ጠበቃ ጌትነት ያሻነህ ቀረቡ; ተከሣሽ በመሆን የተከራከሩ ሲሆን ሁለተኛ; የማይንቀሣቀስ ንብረት እንዱሸጥ ፣ እንዱለወጥ ፣ ለሶስተኛ ወገን እንዱያስተላለፍ የተሰጠው ልዩ የውክ v. -** 1- ወ/ሮ አፀደ ደቤ - አልቀረቡም 2- ወ/ሮ አዛለች ደቤ - አልቀረቡም; ዎች የከሣች ተከሣሽ በመሆን ተከራክረዋል።; ወንድም የሆነው አንደኛው; ዎች የመጀመሪያ ደረጃ የክስ መቃወሚያ እና ላልች የመከራከሪያ ነጥቦች በከሣሽ ተከሣሽ

ከሥር የቀረበው ክርክርና በሰበር የቀረበው የሰበር አቤቱታና በግራ ቀኙ የተደረገው የቃል ክርክር ከላይ በአጭሩ የተገለፀው ሲሆን አንደኛ አመልካችና ሁለተኛ አመልካች ያደረጉት የቤት ሽያጭ ውል ፈራሽ ነው ተብል የተሰጠው ውሣኔ ተገቢ ነው ወይስ አይደለም? ሁለተኛው አመልካች ለዞኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ያቀረበው የተከሣሽ ከሣሽነት ክስ የሥር ፍርድ ቤትና በይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ታይቶ የመጨረሻ ውሣኔ ተሰጥቶበታል ወይስ አልተሰጠበትም? የሁለተኛው አመልካች የተከሣሽ ከሣሽነት ክስ በሥር ፍርድ ቤትና በይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት የመጨረሻ ውሣኔ አልተሰጠበትም የሚባል ቢሆን የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰበር ችልት ሁለተኛ አመልካች አንደኛ አመልካችን እንጂ ተጠሪዎችን መክሰስ አይችልም በማለት የሰጠው ውሣኔ ተገቢ ነው ወይስ አይደለም ? የሚለትን ጭብጦች በመያዝ ጉዲዩን መርምረናል።

1. የመጀመሪያውን ጭብጥ ለመወሰን ተጠሪዎች ለአንደኛ አመልካች መጋቢት 13 ቀን 1985 ዓ.ም በምዕራብ ሸዋ ዞን የውልና ማስረጃ ጽ/ቤት በማረጋገጥ የሰጡትን የውክልና ሥልጣን መመርመሩ አስፈላጊ ነው። ተጠሪዎች ለአንደኛ አመልካች የሰጡት የውክልና ሰነድ ይዘት ስንመለከተው “ ወካዮች በምንከስበትም ሆነ በምንከሰስበት ሁለ ተወካይ የአንደኛ ተወካይ ልጅ ፣ የሁለተኛ ተወካይ ወንድም እንደመሆኑ መጠን ስለእኛ ሆኖ እንዱከራከርልን ማናቸውም አቤቱታ አቅርቦ እንዱያስፈፅምልን ፣ ቃለመሃላና ማረጋገጫ ፈርሞ እንዱያቀርብ ፣ እኛን የሚመለከቱ ሁለን ማስረጃዎች እንዱቀበልልን በእኛ ስም ውል እንዱዋዋል ፣ ዕርቅ እንዱደራደር ፣ ገንዘብ እንዱቀበልልን በእኛ ስም የሚዘዋወር ንብረት ማናቸውም ፍርማሉቲ እያሟላ እንዱያዛውርልን ከአቅሙ በላይ በሆነበት ጉዲይ ላላ ወኪል ነገረ ፈጅ እንዱወክል በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 58 እና በፍታብሓር ሕግ ቁጥር 2199 መሰረት የወከልነው መሆኑን እናረጋግጣለን ” የሚል ነው። ይህ የውክልና ሥልጣን በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ሕግ አንቀፅ 58 የተደነገገውን የነገረ ፈጅነት ሥልጣን እንዱኖረውና በፍታብሓር ህግ ቁጥር 2204 መሰረት አንደኛ አመልካች የአስተዲደር ሥራ እንዱሰራ ሥልጣን ከመስጠት ባሻገር አንደኛ አመልካች በተጠሪዎች አውራሽ በአቶ ገ/ኪዲን ቦንጋ ስም የነበረውን ቤት ወደ ተጠሪዎች ስም ካዛወረ በኋላ ቤቱን ለላላ ሰው ለመሸጥ የሚያስችለው የውክልና ሥልጣን እንዲልሆነ ተጠሪዎች ለአንደኛ አመልካች የሰጡትን ውክልና ሥልጣን ሰነድ ሙለ ይዘት በመመርመር ለመረዲት ይቻላል።

ተወካዩ ከአስተዲደር ሥራ በቀር ላላ ሥራ ለመስራት የሚያስፈልግ ሲሆን ልዩ ውክልና እንዱኖረው አስፈላጊ መሆኑንና ተወካዩ ልዩ የውክልና ሥልጣን ከላለው በቀር የማይንቀሣቀሡ ንብረቶችን ለመሸጥ ወይም አስይዞ ለመበደር የማይችል በመሆኑ የፍታብሓር ህግ ቁጥር 2205 ንዐስ አንቀፅ 1 እና ንዐስ አንቀፅ 2 ተደንግጓል። ከዚህ አንፃር ስንመለከተው ተጠሪዎች አንደኛ አመልካች ወደ ተጠሪዎች ሉዛወር የሚችል ማናቸውም ንብረት አስፈላጊውን ፍርማሉቲ በማሟላት በተጠሪዎች ሥም ለማዛወር የሚችል የውክልና ሥልጣን የሰጡት ሲሆን አንደኛ አመልካች ወደ ተጠሪዎች ሥም ያዛወረውን የማይንቀሣቀሥ ንብረት እንዱሸጥ ፣ እንዱለውጥ ፣ በማያዣነት አስይዞ እንዱበደር ለሶስተኛ ወገን እንዱያስተላልፍ የሚል ልዩ የውክልና ሥልጣን በግልፅ ያልሰጡት መሆኑ ተጠሪዎች ለአንደኛ አመልካች ከሰጡት የውክልና ሰነድ ይዘት ለማረጋገጥ ይቻላል።

አመልካቾች ተጠሪዎች ለአንደኛ አመልካች መጋቢት 13 ቀን 1985 ዓ.ም. በሰጡት የውክልና ሰነድ “ በስማችን ውል እንዱዋዋል ” በማለት የገለፀ በመሆኑ ይህ አገላለፅ ተጠሪዎች አንደኛው አመልካች የማይንቀሣቀሥ ሀብት ለመሸጥ ለመለወጥ የሚያስችለው ልዩ ውክልና እንደሰጡ ሉተረጎም ይገባል የሚል መከራከሪያ አቅርበዋል። በፍታብሓር ህግ ቁጥር 2205 መሰረት የሚሰጥ ልዩ ውክልና በይዘቱ በልዩ ውክልና የሚፈፀሙ እያንዲንዲቸውን ተግባሮች በግልፅ የሚያመለክት መሆን ይገባዋል። ከዚህ አንፃር ስንመለከተው ተጠሪዎች አንደኛ አመልካች “ በስማችን ውል እንዱዋዋል ” በማለት የሰጡት ውክልና አንደኛ አመልካች በፍታብሓር ህግ ቁጥር 22ዐ4 የተዘረዘሩትን የአስተዲደር ተግባራት ለመፈፀም የሚያስችለትን ውልች በተጠሪዎች ስም ሉፈፅም እንደሚችል የሚያመላክት እንጂ የማይንቀሣቀሥ ንብረት ለመሸጥ ለመለወጥ የሚያስችለው ልዩ የውክልና ሥልጣን እንደተሰጠው ተደርጎ የሚተረጎምበት አግባብ የለም።

ለዚህም ምክንያቱ የውክልና ሥልጣን የሚተረጎመው ሣይስፊፊ በጠባቡ መሆን እንዲለበት የፍታብሓር ህግ ቁጥር 2181 ንዐስ አንቀፅ 3 የሚደነግግ ከመሆኑም በላይ ተጠሪዎች ለአንደኛ አመልካች የሰጡት ውክልና ሙለ ይዘት አንደኛ አመልካች በልላ ሰው ስም ያለን ንብረት በተጠሪዎች ስም ለማዛወር የሚያስፈልጉ ፍርማሉቲዎች በማሟላት ወደ ተጠሪዎች ሥም እንዱያዛውር የተወከለ መሆኑን እንጂ አንደኛ አመልካች በተጠሪዎች በተሰጠው ውክልና ተጠቅሞ በተጠሪዎች ስም ያዛወረውን የማይንቀሣቀሥ ሀብት ለላላ ሶስተኛ ወገን እንዱሸጥ እንዱለውጥ ያልተወከለ መሆኑን የሚያሣይ በመሆኑ ነው። ስለሆነም አንደኛ አመልካች ቤቱን ለመሸጥ የሚያስችል የውክልና ሥልጣን ሣይኖረው የተጠሪዎችን ቤት ለሁለተኛ አመልካች ለመሸጥ ያደረገው ውል ተጠሪዎችን የማያስገድድ ፈራሽ ነው በማለት የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰበር ችልት የሰጠው ውሣኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የላለበት ሆኖ አግኝተነዋል።

2. ሁለተኛውን ጭብጥ በተመለከተ ተጠሪዎች በአንደኛ አመልካችና በሁለተኛው አመልካች መካከል የተደረገው የቤት ሽያጭ ውል ፈራሽ ነው ተብል እንዱወሰንልንና ቤታችንን እንድንረከብ በማለት ለዞኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ያቀረቡት ክስ የደረሰው ሁለተኛ አመልካች በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ አንቀፅ 234/1/ሀ/ መሰረት የተከሣሽ ከሣሽነት ክስ አቅርቧል። ሁለተኛው አመልካች ቤቱንና ቦታውን በውል በመረከብ ተጠሪዎች ምንም አይነት ተቃውሞ ሣያቀርቡ በብር 15ዐ,ዐዐዐ ቤቱን የገነባሁ በመሆኑ የገነባሁት ቤት ባለቤት መሆኔ በፍታብሓር ህግ ቁጥር 1178 እና በፍታብሓር ህግ ቁጥር 1179 መሰረት ይወሰንልኝ። ይህ የሚታለፍ ቢሆን ተጠሪዎች በቤቱ ላይ ያወጣሁትን ብር 15ዐ,ዐዐዐ ለገዥው /ለሁለተኛ አመልካች/ እንዱከፍለ ይወሰንልኝ በማለት ክስ አቅርቧል። ተጠሪዎች ሁለተኛ አመልካች ባቀረበው የተከሣሽ ከሣሽነት ክስ ላይ የመጀመሪያ የክስ መቃወሚያና ላልች የህግና የፍሬ ጉዲይ መከራከሪያዎችን እንዲቀረቡ የዞኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ከሰጠው ውሣኔ ተገንዝበናል። የዞኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ሁለተኛ አመልካች ባቀረበው የተከሣሽ ከሣሽነት ክስ ላይ ሁለተኛ ተጠሪዎች ያቀረቡትን ክርክረ በመመርመር ተገቢውን ጭብጥ በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ሕግ አንቀፅ 246 ፣ አንቀፅ 247 እና አንቀፅ 248 መሰረት በመመሥረትና የግራ ቀኙን ማስረጃ በመስማትና በመመርመር ውሣኔ አልሰጠበትም።

የዞኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ውሣኔ የፍሬ ጉዲይ ወይም የህግ ስህተት የላለበት መሆኑን በመግለፅ የተጠሪዎችን ይግባኝ በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 337 መሰረት የሰረዘው የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት ሁለተኛው አመልካች ባቀረበው የተከሣሽነት ክስ ላይ የሰጡት ውሣኔ የለም። በመሆኑም ሁለተኛው አመልካች በተጠሪዎች ላይ ያቀረበው የተከሣሽነት ክስ ጉዲዩን በመጀመሪያ ባየው በዞኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤትም ሆነ በይግባኝ ሰሚ የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት ውሣኔ ያልተሰጠበት መሆኑን አረጋግጠናል።

3. ሶስተኛውን ጭብጥ በተመለከተ የኦሮሚያ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰበር ችልት የዲኝነት ሥልጣን መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበትን በክልል ጉዲዮች የተሰጠ የመጨረሻ ውሣኔ በሰበር አይቶ የማረም እንደሆነ በህገመንግስቱ አንቀፅ 8ዐ ንዐስ አንቀፅ 3/ለ/ ተደንግጓል። በያዝነው ጉዲይ ሁለተኛ አመልካች ለሥር ፍርድ ቤት ያቀረበው የተከሣሽነት ክስን መነሻ በማድረግ በሁለተኛ ተከሣሽና በተጠሪዎች መካከል የተደረገው ክርክር በዞኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤትም ሆነ በይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ተገቢው የፍሬ ጉዲይ ማጣሪያ ተደርጎለት ማስረጃ ተሰምቶና ተመዝኖ ውሣኔ አልተሰጠበትም። ስለሆነም የግራ ቀኙ ክርክር ከፍሬ ጉዲይና አግባብነት ያላቸው የህግ ድንጋጌዎችን መሰረት በማድረግ በሥር ፍርድ ቤትም ሆነ በይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ውሣኔ ያልተሰጠበትን የሁለተኛ አመልካች የተከሣሽነት ክስ የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰበር ችልት ተጓዲኝ ጭብጥ አድርጎ በማየት ሁለተኛ አመልካች በአንደኛ አመልካች ካልሆነ በቀር ተጠሪዎች ላይ ክስ ማቅረብ አይችልም በማለት የሰጠው ውሣኔ የህገ መንግስቱን አንቀፅ 8ዐ ንዐስ አንቀፅ 3/ለ/ እና ከላይ የዘረዘርናቸውን የፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ድንጋጌዎች የሚጥስና መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ነው በማለት ወስነናል።

ው ሣ ኔ

1. የኦሮሚያ ብሓራዊ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰበር ችልት የሰጠው ውሣኔ ተሻሽሎል።

2. የኦሮሚያ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰበር ችልት አንደኛ አመልካች የተጠሪዎች ወኪል ነኝ በማለት ከሁለተኛው አመልካች ጋር ሰኔ 11 ቀን 1994 ዓ.ም የፈፀመው የቤት ሽያጭ ውለ ተጠሪዎችን የሚያስገድድና ፈራሽ ነው በማለት የሰጠው ውሣኔ ፀንቷል። በአንደኛ አመልካች የተጠሪዎች ወኪል ነኝ በማለት ከሁለተኛ አመልካች ጋር የተደረገው የቤት ሽያጭ ውል ተጠሪዎችን የሚያስገድድና ፈርሽ ነው በማለት ወስነናል።

3. የኦሮሚያ ብሓራዊ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰበር ችልት ሁለተኛ አመልካች በተጠሪዎች ላይ የተከሣሽ ከሣሽነት ክስ ለማቅረብ አይችልም በማለት የሰጠው ውሣኔ ተሽሯል።

4. የምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ሁለተኛ አመልካች በተጠዎች ላይ ያቀረበውን የተከሣሽ ከሣሽነት ክስ ፣ ተጠሪዎች ሁለተኛው አመልካች ባቀረበው የተከሣሽ ከሣሽነት ክስ ላይ ያቀረቡትን የመጀመሪያ ደረጃ የክስ መቃወሚያዎችና ላልች የፍሬ ጉዲይና የህግ ክርክር ፣ የግራ ቀኙን ማስረጃ በመስማትና በመመርመር ውሣኔ እንዱሰጥበት ጉዲዩን በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት 341/1/ መሰረት መልሰን ልከንለታል።

5. በዚህ ፍርድ ቤት ጥር 19 ቀን 2ዐዐ2 ዓ.ም. የሰጠው የዕግድ ትዕዛዝ ተነስቷል ይፃፍ።

6. በዚህ ፍርድ ቤት የወጣውን ወጭና ኪሣራ ግራ ቀኙ ለየራሳቸው ይቻለ።

መዝገቡ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት