-** አቶ ሶሬሳ ጋሪ ከጠበቃ አቶ መልካም አለማየሁ ጋር ቀረቡ; መኪና ለመግዛት ወስኜ እያለ በመካከለ ወደ; ገንዘቡን በአደራ ሰጠሁ የሚለው ገንዘብ ተቀባዩ እንዱገለገልበት ፈቅድ ከሆነ የግራ ቀኙ ክርክር በፍ/ብ/ህ/ቁ 2782(1) እንደተ v. -** አቶ አብርሃም ፍቃደ - ቀረቡ; የሰጠሁትን ገንዘብ ብር 280,000.00 (ሁለት መቶ ሰማንያ ሺህ ብር) ይመልስልኝ በማለት ያቀረበው የክስ አቤቱታ እና የጠየቀው ዲኝነት የገንዘብ አደራን መነሻ ያደረገ ነው ወይስ አይደለም? የሚለውን

የሰ/መ/ቁ 69160

ሚያዚያ 24 ቀን 2004 ዓ.ም.

ዳኞች፡- ሐጎስ ወልደ ተሻገር ገ/ስላሴ አልማው ወላ ነጋ ድፍሳ አዲነ ንጉሴ አመልካች፡- አቶ ሶሬሳ ጋሪ ከጠበቃ አቶ መልካም አለማየሁ ጋር ቀረቡ ተጠሪ፡- አቶ አብርሃም ፍቃደ - ቀረቡ መዝገቡ የተቀጠረው ለምርመራ ሲሆን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

ይህ የሰበር ጉዲይ የቀረበው አመልካች ለተጠሪ የሰጠሁትን ገንዘብ ብር 280,000.00 (ሁለት መቶ ሰማንያ ሺህ ብር) ይመልስልኝ በማለት ያቀረበው የክስ አቤቱታ እና የጠየቀው ዲኝነት የገንዘብ አደራን መነሻ ያደረገ ነው ወይስ አይደለም? የሚለውን ነጥብ ለመለየትና ጉዲዩን ከማስረጃ አቀባበል ስርዓት አንፃር ተመልክቶ ተገቢውን የህግ ትርጉም ለመስጠት ሲባል ነው።

የጉዲዩም አመጣጥ ባጭሩ የአሁኑን አመልካች መኪና ለመግዛት ወስኜ እያለ በመካከለ ወደ ቻይና ሀገር ለመሄድ በማቀዳ የመኪናውን ዋጋ ተጠሪ እንዱከፍለልኝ ብር 280,000.00 (ሁለት መቶ ሰማንያ ሺህ ብር) በአደራ ሰጥቻቸዋለሁ። ይሁን እንጂ ብሩን እንዱከፍለኝ ብጠይቅ ዛሬ ነገ እያለ ፍቃደኛ ስላልሆኑ ይመልሱልኝ በማለት በአሁን ተጠሪ ላይ ክስ አቅርቧል።

ተጠሪም በሰጡት መልስ የሥጋ ዝምድና፣ የሥራ ሽርክና ወይም የውክልና ግንኙነት ሳይኖረን ይህንን ብር ሰጠሁ የሚለት ሐሰት ነው። አልሰጡኝም። በማለት ክድ ተከራክሯል። ክሱ የቀረበለት የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤትም ከዋናው የክርክር ደረጃ ከመድረሱ በፉት ከዚህ በላይ ከተጠቀሰው የግራ ቀኙ የፅሐፍ ክርክር ላይ በመመርኮዝ ከሳሽ የአሁን አመልካች ገንዘቡን በአደራ ሰጠሁ የሚለው ገንዘብ ተቀባዩ እንዱገለገልበት ፈቅድ ከሆነ የግራ ቀኙ ክርክር በፍ/ብ/ህ/ቁ 2782(1) እንደተደነገገው የብድር ውልን በሚመለከቱት ደንቦች መሰረት ሉገዛ ወይም ሉወስን የሚገባው ነው። ስለዚህ ከሳሽ የአሁኑ አመልካች ገንዘቡን ለተከሳሽ ለአሁን ተጠሪ የሰጠሁት የመኪና ግዥ ዋጋ እንዱከፍለልኝ ነው በሚል ምክንያት ሰጠሁ ካለ ገንዘቡ ሳይታሸግና ሳይዘጋበት መሰጠቱን ያሳያል ገንዘብ ሳይታሸግና ሳይዘጋበት ተሰጥቶ ከሆነ ደግሞ ገንዘብ ተቀባዩ እንዱገለገልበት ተፈልጎ እንደተሰጠ ስለሚቆጠር ይህ የግራ ቀኙ ጉዲይ ስለ ገንዘብ ብድር በሚመለከቱት ደንቦች መሰረት ሉጣራ የሚገባው ነው። ከእነዚህም ደንቦች መካከል በፍ/ብ/ህ/ቁ 2472 እንደተመለከተው ከብር 500.00 (አምስት መቶ ብር) በላይ የተሰጠን የብድር ገንዘብ ለማስረዲት መቅረብ የሚገባው የማስረጃ አይነት የጽሐፍ እንጂ የሰው ምስክርነት ቃል አይደለም። ከሳሽ ክሱን ለማስረዲት የቆጠረው የሰው ማስረጃ ስለሆነ ማስረጃው ተቀባይነት የለውም ስለዚህ ክሱ ወድቅ ነው በማለት ወስኗል።

የአሁን አመልካች ያቀረቡት የይግባኝ ቅሬታ በፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ቀርቦ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ.

337 መሰረት ተቀባይነት የለውም በሚል በመዘጋቱ ምክንያት ይህ የሰበር መዝገብ ላቀርብ ችሎል።

በሰበር ቅሬታው ላይ የአሁን አመልካች ያቀረቡት እና በሰበር ፍ/ቤቶች ዲኝነት ያላረፈበት አንደ የክርክር ነጥብ ለዚሁ የፍታብሓር ብይን መነሻ በሆነው ገንዘብ ምክንያት በተጠሪ ላይ የወንጀል ክስ ቀርቦ ጉዲዩ ሲታይ ከቆየ በኋላ ጥፊተኛ ተብል ቅጣት ተጥልበታል። ይህንን ማስረጃ በክሱ ሂደት ለስር የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት በማስረጃነት ባቀርበውም ፍ/ቤት አልተመለከተልኝም የሚለው ነው። ተጠሪ በበኩለ በሥር ፍ/ቤት ያልተሰማና ያልታየን ማስረጃ እንደ አዱስ በሰበር ደረጃ ባለ ክርክር ለማቅርብ ስነ ስርዓት ህጉ ሰለማይፈቅድ ተቀባይነት ያለው አይደለም በማለት ተከራክሯል። ከዚህ በቀር ሁለቱም ወገኖች በዚህ ሰበር ደረጃ ያቀረቡት ላልች የመከራከሪያ ነጥቦች በሥር ፍ/ቤት ያቀረቡትን ክርክር የሚያጠናክር በመሆኑ በድጋሜ ማስፈሩ አስፈላጊ ሆኖ አልተገኘም። እንዱሁም የጉዲዩ አመጣጥ ከላይ ባጭሩ የተገለፀው ሲሆን እኛም ጉዲዩን እንደሚከተለው ተመልክተናል።

አመልካች በሥር ፍ/ቤት ባቀረበው የክስ አቤቱታ ከተገለፁት የፍሬ ነገር ዝርዝር ጉዲዮች ገንዘቡን በአደራ ሰጥቻቸዋለሁ የሚል ሀረግ እንደታከለበት ይመልከት እንጂ ዝርዝር የክስ ምክንያቱን ማየት እንደሚቻለው ገንዘቡን ለተጠሪ ሰጠሁ የሚለበት ምክንያት እራሳቸው አመልካች ለፈፀሙት ውልና ግዥ ለክፍያ እንዱውል ክፍያውን እንደ አመልካች ሆነው እንዱፈፅሙላቸው እንጂ ገንዘቡ የተሰጠው ተጠሪ በእጃቸው አድርገው በአደራ እንዱያቆዩላቸው የሚገልጽ አይደለም። አደራ የሚለው ቃል መካተቱ የክሱን ጉዲይ በፍ/ብሓር ህጉ የተመለከተውን የአደራ የህግ ጽንስ ሀሳብ ሉያመለክት የሚችል አይደለም። ስለሆነም የአሁን አመልካች እንደ አባባላቸው ገንዘቡን ለተጠሪ ሰጥተዋል ወይስ አልሰጡም? የሚለውን ክርክር ለማስረዲት የአሁን አመልካች በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 223 መሰረት ዘርዝሮ ያቀረባቸው የሰው ማስረጃዎች ተቀባይነት ያላቸው በመሆኑ ክሱ ከጅምሩ በህግ በተፈቀደ ማስረጃ ተደግፍ እንዲልቀረበ ተቆጥሮ ወድቅ ነው መባለ የክሱን አርእስተ ጉዲይ እና ጉዲዩን ለማስረዲት የቀረበውን ማስረጃና የማስረጃ አቀባበል ስርዓትን ያገናዘበ ሆኖ አላገኘነውም።