Unknown v. ዎች፡-** አቶ ሐሉፍም ተስፊ ማሪያም - የቀረበ የለም መዝገቡ ተመርምሮ የሚከተለው ፍረድ ተሰጥቷል።; ባቀረበው ክስ ነው። ቀረቦ የነበረው ክስ የሰላዲ ቁ. 3-24690 ኢት እና የልዩ ተጏታች/ተሳቢ/ ሰላዲ ቁ. 3-09435 ኢት የሆነ የ

የሰ/መ/ቁ 60385

ጥቅምት 24 ቀን 2003 ዓ.ም.

ዳኞች፡- ተገኔ ጌታነህ ሐጎስ ውልደ አልማው ወላ ዓሉ መሐመድ ነጋ ደፍሣ አለመልካች፡- ጎልደን ሮዝ አግሮ ፊርምስ ኃ/የተ/የግ ማህበር - የቀረበ የለም ተጠሪዎች፡- አቶ ሐሉፍም ተስፊ ማሪያም - የቀረበ የለም መዝገቡ ተመርምሮ የሚከተለው ፍረድ ተሰጥቷል።

ፍርድ

ጉዲዩ የጉዲት ካሣን የሚመለከት ሲሆን የተጀመረው በፋደ/የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት የአሁን ተጠሪ ባቀረበው ክስ ነው። ቀረቦ የነበረው ክስ የሰላዲ ቁ. 3-24690 ኢት እና የልዩ ተጏታች/ተሳቢ/ ሰላዲ ቁ. 3-09435 ኢት የሆነ የከሣሽ ተሸከርካሪዎች ናይትሪክ አሲድ የተባለ በኮንቴነር የታሸገ የተከሣሽ ንብረት/ጭነት/ ናይኮን ኃላፉነቱ የተወሰነ የግል ማህበር ወይም ታሪንሶ አፍሪካን ትራንዚት በሚባል ተወካይ አማካይነት በከሣሹ ተሸከርካሪዎች ተጭኗል።

ጭነቱን ወደ አዱስ አበባ ለማጓጓዝ እንደተጀመረ በኢትዮጵያ ጅቡቲ ድንበር አካባቢ ሲደርስ አሲድ የተጫነበት ኮንቴነር በየአቅጣጫው ማፍሰስና ማንጠባጠብ ጀምርዋል። በዚህም በዋናው የከሣሽ ጎታች (power unit) ተሸከርካሪ ላይ መጠነኛ ጉዲት የደረሰ ሲሆን ልዩ ተጎታቹ /ተሳቢ/ ግን በአሲደ ሳቢያ በጉማው፣ በቸርኬው፣ ፕንሲውና በላልች አካላት ላይ እጅግ ከፍተኛ ጉዲት የደረሰበት በመሆኑ በአገልግልት ላይ ማዋል እንደማይችል የባለሙያው ሪፕርት አረጋግጧል።

በዚህ የተነሣ ተከሣሽ ከከሣሹ ጋር ባደረገው ድርድር መሰረት ዋናውን ተሸከርካሪ በጥገና የሚያስፈልገውን ወጪ እንደሚከፈል ወይም እንደሚያሰራ ልዩ ተጎታቹ ግን ከጥቅም ውጪ ስለሆነ ባለሙያው ባቀረበው ሪፕርት መሰረት ዋጋውን እንደሚከፍል በጊዜው በቃል ተሰማምቷል። በመሆኑም ልዩ ጎታች ላይ ለደረሰው ጉዲት ለጥገና የሚያስፈልገውን ብር 26,154 (ሃያ ስድስት ሺህ አንድ መቶ ሃምሣ አራት ብር ) ልዩ ተጎታች ወይም ተሳቢ ለመተካት የገበያ ዋጋ ብር 265,000 (ሁለት መቶ ስልሳ አምስት ሺህ ብር) እንዱሁም የተቋረጠ ገቢ 68,427.70 (ስልሳ ስምንት ሺህ አራት መቶ ሃያ ሰባት ብር ከሰባ ሣንቲም) ይሆናል። ባጠቃላይ ተከሣሽ ብር 359,581.70 (ሦስት መቶ ሃምሳ ዘጠኝ ሺህ አምስት መቶ ሰማኒያ አንድ ከ ሰባ ሣንቲም) ከእነ ህጋዊ ወለድ ጭምር እንዱከፍል እንዱወስንበት በማለት ነው።

ተከሣሽ ቀርቦ በሰጠው መልስ ተከሣሽ የዕቃው ተረካቢ እንጂ ላኪ አይደለም፣ ታሪንሶ አፍሪካ ትራንዚት ሰርቪስ ወይም ኒካን ኃለ/የተ/የግል ማህበር የተከሣሽ ወኪልች አይደለም፣ ተከሣሽ ለደረሰው ጉዲት ለከሣሽ ለመክፈል የገባው አንዲችም ስምምነት የለም፣ ተከሣሽ በከሣሽ ንብረቶች ወይም አሮጌ ተሽከርካሪዎች ላይ ለደረሰው ጉዲት በአዱስ ለመተካት ኃላፉነት የለበትም፣ ከሣሽ በሰላዲ ቁ. 3.09435 ኢት ተሳቢ ዋጋ ብር 265 000 ነው ያለውን በተመለከተ ሉከፍል የሚገባው የካሣ መጠን በተሸከርካሪው ዋጋ ላይ ለአገልግልት ዘመን ታስቦ የሚሆነውን የእርጅና እና የአሞርታይዘሸን ቅናሽ ታስቦ ለሚኖረው የተሸከርካሪ ዋጋ ነው እና ተቋረጠ ለተባለው ገቢ በአመታዊ ገቢው መሰረት ከግብር አስገቢ መሥሪያ ቤት የቀረበ ማስረጃ ባለመኖሩ ተቀባይነት የለውም በማለት ተከራክሯል።

የፋ/የመ/ደረጃ ፍርድ ቤት ከላይ እንደተመለከተው ካከራከረ በኋላ ተከሣሽ ለቀረበው ክስ ኃላፉነት አለበት? ወይስ የለበትም? የሚለውን ጭብጥ ከያዘ በኋላ ዕቃውን በከሣሽ መኪና /ተሸከርካሪዎች/ ላይ ያስጫነው የናይኮን ኃለ/የተ/የግል ማህበርም ሆነ ታሪንስ አፍሪካን ትራንዚት ሰርቪስ የተከሣሽ ወኪልች መሆናቸውን ባለማስረዲቱና ተከሣሽ የደረሰውን ጉዲት ለመካስ የተዋዋለ ስለመሆኑ የሚያመለክት ማስረጃ ባለመኖሩ ተከሣሽ ለክሱ ኃላፉነት የለበትም በማለት ውሳኔ ሰጥቷል።

በዚህ ውሣኔ የአሁኑ ተጠሪ ቅር በመሰኘት ይግባኙን ለፋ/ከፍተኛ ፍ/ቤት ያቀረበ ሲሆን ፍርድ ቤቱ ጉዲዩን በማስቀረብ ግራ ቀኙን ካከራከር በኋላ የአሁን አመልካች ለደረሰው ጉዲት ኃላፉነት አለበት በማለት ከወሰነ በኋላ የካሣውን መጠን በተመለከተ ከሣሽ ቀረብኝ የሚለውን ገቢ በተመለከተ የቀረበውን ነጥብ ውድቅ በማድረግ በሁለቱም ተሸከርካሪዎች ደረሰ የተባለውን በአጠቃላይ ብር 291,154 (ሁለት መቶ ዘጠና አንድ ሺህ አንድ መቶ ሃምሳ አራት ብር) ጉዲቱ ከደረሰበት ቀን ጀምሮ በሚታሰብ 9% ወለድ ጋር የአሁኑ አመልካች ለአሁኑ ተጠሪ እንዱከፍል ወስኗል። የአሁን አመልካች በዚህ በፋ/ከፍተኛ ፍ/ቤት ውሣኔ ቅር በመሰኘት ይግባኙን ለፋ/ጠቅላይ ፍ/ቤት ያቀረበ ሲሆን ፍርድ ቤቱ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁ. 348(1) መሰረት የፋ/ከፍተኛ ፍ/ቤት የሰጠውን ውሳኔ አጽንቷል።

አሁን የቀረበው ቅሬታ በዚህ ውሣኔ ቅር በመሰኘት ሲሆን የአመልካች ጠበቃ በቀን 30-12-2002 ዓ.ም በሦስት ገጽ የፃፈው የቅሬታ ፍሬ ሃሣብ ተጠሪ ለባለቤቱ ለማድረስ የተረከበውን እቃ በአግባቡ ሳያደርስ በመቅረቱ ሉጠየቅ ሲገባው አሲደ ተሸከርካሪዎቼ ላይ ፈሷል በማለት ያቀረበው ክስ ስለአጓጓዥ ግዳታዎች ተብለው በንግድ ሕጉ የተቀመጡትን ድንጋጌዎች የሚፃረር በመሆኑ ኃላፉነት አለበት ቢባል እንኳ የተሸከርካሪዎቹ የአገልግልት ዘመን እርጅና ተቀናሽ ሳይደረግ መወሰኑ መሰረታዊ የህግ ስህተት አለበት የሚል ነው።