-** 1ኛ/ ሐሰን አማን መሐመድ ጠበቃ ሚሉዮን አበራ 2ኛ/ ብርሃን መኯንን ደሣለኝ v. -** የፋ/ሥ/ፀረ-ሙስና ኮሚሽን- ዐቃቤ ሕግ- ዋልተንጉስ ፍቅሬ ቀረቡ; መስሪያ ቤት ስልጣን ስር የሚወድቁና ክስ ሉመሰረትባቸው የሚገባቸውን የወንጀል; መስሪያ ቤት ስልጣን ስር የማይወድቅ ጉዲይ በኮሚሽኑ አቃቤ ሕግ ክስ ሉመሰረት የሚችልበ

በመሰረቱ ከኢ.ፋ.ዱ.ሪ የወንጀል ሕግ አንቀጽ 404/4/ ድንጋጌ ይዘትና መንፈስ መገንዘብ የሚቻለው መንግሥታዊ ወይም ወታደራዊ ሰነድችን አስመስል ማዘጋጀት እንደሙስና ወንጀል እንደሚቆጠር መደንገጉን ነው።ይህን እንደሙስና ወንጀል የተደነገገውን ድርጊት ሉፈጽመው የሚችለው ማን እንደሆነ ለማወቅ ደግሞ በወንጀል ሕጉ ልዩ ክፍል በአንቀጽ 375 እና ተከታዮቹ ድንጋጌዎች ስር የተጠቀሱትን ድንጋጌዎች ማየትን የግድ ይላል። እነዚህ ድንጋጌዎች በወንጀል ሕጉ በሕዝብ ጥቅሞችና በማህበራዊ ኑሮ ላይ የሚፈጸሙ ወንጀልች በሚገዛው አራተኛ መፅሐፍ፣በሕዝብ አመኔታ ላይ የሚፈፀሙ ወንጀልች ርዕሥ ስር፣ሐሰተኛ ሰነድችን መፍጠር፣ሰነድችን ወደ ሐሰተኛነት መለወጥና ማጥፊትን በሚመለከት ምዕራፍ ስር የተቀመጡ ሆነው የአንቀጽ 375 ድንጋጌ በግዙፍ የሚፈጸም ሐሰት በሚል ርዕስ የተቀረጸ ሁኖ የመጀመሪያው ፒራግራፍ ማንም ሰው በሚል ሐረግ የሚጀመር ሁኖ በንዐስ ድንጋጌዎቹ ስር የተመለከቱት የወንጀለ ማቋቋሚያ ነጥቦች መኖራቸው ሲረጋገጥ የወንጀል ተጠያቂነት መኖሩን በግልጽ ያሳያል። በአንቀጽ 379 ድንጋጌ በንዐስ አንቀፅ አንድ ሥር ከተመለከተው ይዘትም የመንግሥት ሰራተኛ የሆነውን እና ያልሆነውን ማንኛውንም ሰው የሚመለከት መሆኑና በዚሁ አንቀጽ ንዐስ ቁጥር ሁለት ስር ያሰፈረው ደግሞ የመንግሥት ሰራተኛን ብቻ የሚመለከት ስለመሆኑ መረዲት የሚቻለው ጉዲይ ነው። ስለሆነም በአንቀጽ 379(2) ስር የሰፈረው ከመንግሥት ሰነድች ጋር በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ግንኙነት ያለው ሆኖ ሰነድችን አስመስል ማዘጋጀት ወይም ወደ ሐሰት መለወጥን ተግባር ያከናወነውን የመንግሥት ሰራተኛ በግልጽ መለየቱ በአንቀፁ ንዐስ ቁጥር አንድ ስር የተመለከተው ደግሞ ሰነደ የመንግሥት ሆኖ አስመስል ያዘጋጀው ወይም የለወጠው ማንኛውም ሰው ላሆን እንደሚችል ግልጽ ነው።

አመልካቾች አስመስለው አዘጋጁት የተባለው የንግድ ፈቃድ ማረጋገጫ መንግሥታዊ ሰነድን እንደመሆኑ ፈጽመዋል ተብለው የተጠረጠሩበት ወንጀልም የወንጀል ሕግ አንቀጽ 379 "ን" የሚመለከት ነው። የወንጀል ሕግ አንቀጽ 379 "ን" የሚሸፍን ድርጊት ደግሞ የሙስና ወንጀል ነው ተብል በሕግ ተደንግጓል። እንዱህ ከሆነ ደግሞ በተሻሻለው የፋዳራል የስነምግባርና የጸረ ሙስና ኮሚሽን ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 433/1997 መሰረት የሙስና ወንጀልችን የመመርመና የመክሰስ ሥልጣን የተሰጠው የፋዳራለ ሥነ ምግባርና ፀረ- ሙስና ኮሚሽን ነው።በመሆኑም ከላይ በተመለከቱት ምክንያቶች መሰረት የፋዳራለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት የወንጀል ይግባኝ ሰሚ ችልት በአመልካቾች ላይ የቀረበውን 1ኛ የወንጀል ክስ የኮሚሽኑ ዐቃቤ ሕግ የመክሰስ ስልጣን አለው በማለት የስር ፍርድ ቤትን ብይን መሻሩ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ያለበት ነው ለማለት የሚቻል ሁኖ አልተገኘም።

2ኛውን ክስ በተመለከተ የኮሚሽኑ ዐቃቤ ሕግ ክስ የመሰረተው ስልጣን አለኝ ብል ሣይሆን ከ1ኛው ክስ ጋር ግንኙነት ያለውና ማስረጃውም የሁለቱ አንድ ነው በሚል እንደሆነ በስር ፍርድ ቤትና ከይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ከተካሄደው ክርክር ተረድተናል። ኮሚሽኑ በዚህ መልኩ የሱ ስልጣን ያልሆኑ ነገር ግን ከመሰረተው የሙስና ወንጀልች ጋር አጣምሮ ክስ ማቅረቡ ደግሞ ከወንጀል ሥነ ስርዓት ሕግ ዓላማጋር ተያይዞ መታየት ያለበት ጉዲይ ነው። ለጉዲዩ ቀጥተኛ ተፈፃሚነት ያለው የተሻሻለው የፀረ ሙስና ልዩ የሥነሥርአት እና የማስረጃ ህግ አዋጅ ቁጥር 434/1997 ነው። በዚህ አዋጅ መሰረት የሙስና ክስ የሚመራበት ሥርዓት ተዘርግቷል።ይሁን እንጂ አዋጁ የኮሚሽኑ አቃቤ ሕግ በእራሱ ስልጣን ስር የማይወድቅ ነገር ግን የሙስና ወንጀል ፈፅሟል ተብል የተከሰሰ ሰው ከዚሁ ጋር አንድ ላይ መከሰስ ያለበትን የወንጀል ድርጊት አንድ ላይ ማቅረብ ያለበት ስለመሆኑ በግልፅ ያስቀመጠው ድንጋጌ የለም። ሆኖም ተጠቃሹ አዋጅ በአንቀጽ 55 ስር የወንጀል ሥነሥርአት ህግ፣ የፍትሀ ብሄር ሥነሥርአት ህግ፣ የወንጀል ህግና ላልች አግባብነት ያላቸው ህጎች ከዚህ አዋጅ ጋር እስካልተቃረኑ ድረስ ተፈጻሚነት ይኖራቸዋል በሚል ደንግጎ በአዋጁ አንቀፅ 58 ስር የተሻሩና ተፈጻሚነት የማይኖራቸው ህጎችን ለይቶ ሲያስቀምጥ የጸረሙስና የልዩ ስነስርአትና የማስረጃ ህግ አዋጅ ቁ 236/1993 እንደተሻሻለ መሻሩን፣ ከዚህ አዋጅ ጋር የሚቃረኑ ማናቸውም ላልች ሕጎች በዚህ አዋጅ ውስጥ በተሸፈኑ ጉዲዮች ላይ ተፈጻሚነት እንደማይኖራቸው ደንግጓል። ከእነዚህ ድንጋጌዎች መገንዘብ የምንችለው በአንድ ጉዲይ ላይ ክስ ለማቅረብ ስልጣን ያለው አካል በሕጉ ከተሰጠው ስልጣን ጋር አንድ ላይ የሚታይና ጉዲዩን የማየት የስረ ነገር ስልጣን ላለው ፍርድ ቤት ስልጣኑ ከሆነው ጉዲይ ጋር ስልጣኑ ያልሆነውን ጉዲይ ክስ ለማቅረብ የሚችል ስለመሆኑ የሚደነግጉ የወንጀል ስነ ስርዓት ሕግ ድንጋጌዎች ተፈጻሚነት ያላቸው መሆኑን ነው። ስለሆነም ጉዲዩን የሚያየው ፍ/ቤት ከሙስና ወንጀል ክስ ጋር ተጣምሮ የቀረበውንም የወንጀል ክስ የማየት ስልጣን እስካለው ድረስ ሁለንም ክሶች አጣምሮ ቢያይ የፍ/ቤትን፣ የከሣሽን እና የምስክሮችንም ጊዜና ጉልበት የሚቆጥብ በመሆኑ የሚደገፍ ስለመሆኑ ከላይ የተጠቀሱትን ድንጋጌዎች ከወ/መ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 110 ድንጋጌ ሁለተኛው ፒራግራፍ ይዘትና መንፈስ ጋር አጣምረን ስናነበው የምንገነዘበው ጉዲይ ነው። ዋናውና ቁልፍ ነገር የጉዲዩ መታየት በትክክለኛ ፍትሕ አሰጣጡ ላይ ሉያስከትለው የሚችለው አለታዊ ውጤት የላለ መሆኑ መረጋገጡ ላይ ነው። ሲጠቃለልም ከላይ በተዘረዘረጉት ሕጋዊ ምክንያቶች የፋዳራለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የኮሚሽኑ ዐቃቤ ሕግ በአመልካቾች ላይ ያቀረበውን ክስ ለማቅረብ ሥልጣን አለው በማለት የስር ፍርድ ቤትን ብይን በመሻር የተዘጋው መዝገብ ተንቀሳቅሶ ጉዲዩ እንዱቀጥል ሲል የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ያለበት ነው ለማለት አልተቻለም። በዚህም ምክንያት ተከታዩን ወስነናል።

ውሳኔ

1. በፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመ/ ታህሳስ 20 ቀን 2003 ዓ.ም. የተሰጠው ውሳኔ በወ/መ/ሕግ/ሥ/ሥ/ቁጥር 195/2ሀ/ መሰረት ጸንቷል።

2. መዝገቡን ተዘግቷል፤ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ ብለናል።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።