-** 1. ተወልደ ብስራት 2. ሃይላይ ገ/መድህን ከጠበቃ ገብረ እግዚብሓር ተስፊዬ ጋር ቀረቡ። 3. ገላን ሰቦቃ v. -** የለም።

የስር ፍርድ ቤት ጉዲዩ በቀጥታ ይመለከተቸዋል ያላቸውን የገቢዎችና የጉምሩክ ባለስልጣን መስሪያ ቤት የወንጀል ምርመራ ቡድን አስተባባሪ ኃላፉዎችን ችልት ቀርበው እንዱያስረደና ሕጋዊ መግለጫ እንዱሰጡበት በማለት በሶስት የወንጀል መዛግብት ላይ ትዕዛዝ የሰጠ ሲሆን የአሁኑ አመልካቾችም ወደ ፍርድ ቤቱ ቀርበው አለኝ ያለትን ምክንያት ያቀረቡ ሲሆን የአሁኑ ሁለተኛው አመልካች የባለስልጣኑ መሰሪያ ቤት ፕሉስ ጣቢያ የእስረኞች ሰነድች ክትትል ኃላፉ መሆናቸውን ገልፀው የፍርድ ቤቱ ትእዛዝ ሳይከበር የቀረው ከፍርድ ቤቱ ለአዱስ አበባ ማረሚያ ቤት የተላኩት የእስር ዋራንቶች የስም ስህተት ስለተከሰተባቸውና ማረሚያ ቤቱም አልቀበልም ስለአለ ነው፣ የሥም ስህተቱ በዋራንቱ እንዱስተካከልም በተደጋጋሚ ጊዜያት ወደ ፍርድ ቤቱ በመምጣት አቤት ብያለሁ፣ ከፍርድ ቤቱ ግን የተሰጠኝ አፊጣኝ ምላሽ የለም፣ ከዚህ ላላም ከባለስልጣኑ መስሪያ ቤት የበላይ ኃላፉዎች ጋር ደጋግሜ ተነጋግሬበታለሁ፣ ግን መፍትሓ ሉገኝ ባለመቻለ ተከሳሾች ለበርካታ ወራት ሉታሰሩ ችለዋል በማለት የዘረዘሩ ሲሆን የአሁኑ 1ኛ አመልካችም ከቦታው ላይ በኃላፉነት ከመመደባቸው ከመጋቢት 2002 በፉት ተከሳሾች በፕሉስ ጣቢያው ታስረው ነው ያገኟቸው መሆኑን፣ በፕሉስ ጣቢያ ለበርካታ ወራት መታሰራቸው ኃላፉነትን እንደሚያስከትል በመገንዘብም ወደ አዱስ አበባ ማረሚያ ቤት እንዱገቡ የበኩላቸውን ጥረት እንደአደረጉ፣ በመዝገብ ላይ ትዕዛዝ ተሰጥቶ ከሆነም ተገልብጦ እንዱመጣላቸው ዐቃቤ ሕጎችን ሳይቀር በተደጋጋሚ ጊዜያት መላካቸውን፣ ሆኖም ግን ከመስሪያ ቤቱ አቃቤ ሕጎች አንደ የሆኑት አቶ ወንድወሰን ደሳለኝ ተከሳሾች ወደ አዱስ አበባ ማረሚያ ቤት እንዱገቡ የተሰጠ ትዕዛዝ የለም ብለው ሉገልፁላቸው የቻለ መሆኑንና ከዚያም ተከሳሾች ወደ ማረሚያ ቤት ሳይገቡ በእድገት ምክንያት ከወንጀል ምርመራ ቡድን አስተባባሪነታቸው መነሳታቸውን በምክንያትነት ያቀረቡ መሆኑን ነው። የአሁኑ ሶስተኛ አመልካች ደግሞ የወንጀል ምርመራ ቡድን አስተባባሪ ኃላፉ መሆናቸውን ጠቅሰው የወንጀል ምርምራ አጣርተው ከጨረሱ በኋላ ምርመራውን ያጣሩበትን ተከሳሽ በዋስ ሉወጣ/ሉለቀቅ የቻለ መሆኑን፣ ከዚያ በሁዋላ በተጠረጠረበት ወንጀል የወንጀል ክስ ተመስርቶበት ፍርድ ቤት ከቀረበ በኋላ ስለሆነው ነገር እንደማያውቁ፣ ተከሳሽ መስፍን ካሳሁን ወይም ላልች ተከሳሾች በባለስልጣኑ መስሪያ ቤት ፕሉስ ጣቢያ ለበርካታ ወራት መታሰራቸውን ያወቁት ቀርበህ አስረዲ ተብል በፍርድ ቤት ትዕዛዝ ሲደርሳቸው መሆኑን፣ የወንጀል ምርመራውን ያጣሩት እርሳቸው ስለሆኑ ጉዲዩን እስከመጨረሻው የመከታተል ኃላፉነት እንደነበረባቸውና ላልች ኃላፉዎችም ተከሳሾች ለበርካታ ወራት መታሰራቸውን እንደሚያውቁ ዘርዝረው አስተያየታቸውን ሰጥተዋል። እንግዱህ ከላይ የተመለከተው አመልካቾች እያንዲንዲቸው ያቀረቡት ምክንያት ሲሆን የሁለም አመልካቾች የጋራ ምክንያታቸው በጥቅለ ሲታይ ግን ተከሳሾች በፍርድ ቤቱ የእስር ዋራንት ትእዛዝ መሰረት በአዱስ አበባ ማረሚያ ቤት ታስረው መቆየት ሲገባቸው በፕሉስ ጣቢያ ለበርካታ ወራት መታሰራቸው ስህተትም ጥፊትም መሆኑን አምነው ጥፊቱ ግን የእነርሱ ያለመሆኑን፣ የፍርድ ቤቱ ትዕዛዝ ያልተከበረው በራሳቸው ምክንያት ያለመሆኑን ጠቅሰው መከራከራቸውን ነው።

ከላይ ከተመለከቱት ፍሬ ነገሮች የሚያሳዩት ለአመልካቾች ለወንጀለ ተጠያቂነት ምክንያት የሆነው በጉምሩክ ወንጀል ተከሰው ፍርድ ቤት የቀረቡት ተከሳሾች ማረሚያ ቤት እንዱታሰሩ የፍርድ ቤት ማሰሪያ ዋራንት ተሰጥቶ እያለ በባለስልጣኑ መስሪያ ቤት ፕሉስ ጣቢያ ለበርካታ ወራት እንዱታሰሩ መደረጉ ለፍትህ እርዲታ ለመስጠት እንቢተኛ መሆንን ነው ተብል በስር ፍርድ ቤቶች መደምደሚያ ላይ መደረሱን ነው። ይህ ችልትም ከላይ ለተያዘው ጭብጥ ምላሽ ለመስጠት ይቻል ዘንድ የስር ፍርድ ቤት ለውሳኔው መሰረት ያደረገውን ድንጋጌ ይዘት መመልከቱ ተገቢ ሆኖ አግኝቶታል።

በወንጀል ሕግ አንቀጽ 448(1) ስር አንድ ሰው ጥፊተኛ ልባል የሚችለው ፍርድ ቤት ወይም የዲኝነት ስልጣን ያለው አካል በያዘው ጉዲይ ላይ በተከሳሽነት፣ በምስክርነት ወይም በልዩ አዋቂ ምስክርነት ወይም በአስተርጓሚነት፣ በነባሪነት ወይም በተቺነት እንዱረዲ በሕግ መሰረት የተጠራ ወይም ተከሳሽን ወይም ማስረጃን እንዱያቀርብ ወይም እንዱልክ የታዘዘ ማንም ሰው በቂ ምክንያት ሳይኖረው ሳይቀርብ የቀረ ወይም ለመቅረብ እንቢተኛ የሆነ እንደሆነ፣ ተከሳሽን ወይም ማስረጃን ያላቀረበ ወይም ያልላከ እንደሆነ፣ ወይም ቀርቦ ሕግን በሚቃረን አኳኋን ለተጠየቀው መልስ ለመስጠት ወይም እንደታዘዘው ለመፈፀም ፈቃደኛ ያልሆነ እንደሆነ ሲሆን ይህ አድራጎት ወንጀል ሁኖ ፍርድ ቤቱ ቀጠሮ ሳይሰጥ ወዱያውኑ ቅጣት የሚወስን ስለመሆኑም የአንቀፁ ንዐስ ቁጥር ሶስት ድንጋጌ በግልፅ ያሳያል። ከድንጋጌው መንፈስ የምንገነዘበው አንድን ሰው ለፍትሕ እርዲታ ለመስጠት እንቢተኛ ሆኖአል በማለት በወንጀል ጥፊተኛ አድርጎ ለመቅጣት በፍርድ ቤት ወይም የዲኝነት ነክ ስልጣን ባለው አካል በተከሳሽነት፣ በምስክርነት፣ በልዩ አዋቂ ምስክርነት፣ በአስተርጓሚነት፣ በነባሪነት በተቺነት የተጠራ ወይም ተከሳሽን ወይም ማስረጃን እንዱያቀርብ ወይም እንዱልክ የታዘዘ መሆኑ በቅድሚያ ሉረጋገጥ የሚገባ የወንጀለ መሰረታዊ የማቋቋሚያ ባህሪ ስለመሆኑ ከወንጀል ሕጉ አንቀጽ 23(2) እና 58 ጋር ተዲምሮ ሲነበብ የምንገነዘበው ጉዲይ ስለመሆኑ ነው። ያለመቅረቡና የታዘዘውን ነገር ያለመፈፀሙን ምክንያት ማስረዲት ጉዲይ ደግሞ ከላይ የተመለከቱት የወንጀለ ማቋቋሚያ ነጥቦች ተሟልተው መገኘት ከተረጋገጠ በሁዋላ የሚፈፀም ተከታይ ተግባር መሆኑን የተጠቃሹ አንቀፅ አቀራረፅና ይዘት እንዱሁም ዓላማው የሚያስገነዝበን ነጥብ ነው።

ወደተያዘው ጉዲይ ስንመለስ አመልካቾች ጥፊተኛ የተባለት የፍርድ ቤቱን ትእዛዝ ባለማክበር በወንጀል የተከሰሱትን ሰዎች ማረሚያ ቤት መውስድ ሲገባቸው በባለስልጣኑ ፕሉስ ጣቢያ በማሰር ለበርካታ ወራት አቆይተዋል በሚል ነው። ይሁን እንጂ አመልካቾች አጥብቀው የሚከራከሩት ተከሳሾች ለበርካታ ወራት በፕሉስ ጣቢያ ያላግባብ መታሰራቸውን አናውቅም በማለት ሳይሆን በፍርድ ቤቱ ትዕዛዝ መሰረት ለማረሚያ ቤቱ ለማስረከብ ሲሞከር በስም ስህተት የተነሳ ማረሚያ ቤቱ ሉረከብ ያለመቻለንና ፍርድ ቤቱም በማሰሪያ ዋራንቱ ላይ የተከሰተውን የስም ስህተት እንዱያስተካክል በተደጋጋሚ ጥያቄ ቀርቦለት ሉያስተካክል ያለመቻለን፣ እንዱሁም በፍርድ ቤቱ የተሰጠ ማሰሪያ ዋራትን የላለ መሆኑን የሚመለከታቸው የአቃቤ ሕግ ባለሙያዎች ሲገልፁላቸው የነበረ መሆኑን በመጥቀስ ነው። በስር ፍርድ ቤት በፍሬ ነገር ደረጃ የተረጋጋጠው ደግሞ ተከሳሾቹ በአዱስ አበባ ማረሚያ ቤት እንዱታሰሩ በመዝገብ ላይ የማሰሪያ ዋራንት እንዱፃፍ ትእዛዝ መሰጠቱ እንጂ በትክክል የተፃፈ የማሰሪያ ዋራንቱ ለአመልካቾች ደርሷቸው አመልካቾች ይህንኑ እያወቁ የፍርድ ቤቱን ትዕዛዝ ባለማክበር ተከሳሾቹን ያሰሩ ስለመሆኑ ካለመሆኑም በላይ የስም ስህተት ተከስቷል፣ ይህም ይስተካከልልን በማለት በባለስልጣኑ መሰሪያ ቤት በኩል የቀረበው ጥያቄ በፍርድ ቤቱ በተገቢው ጊዜ ምላሽ የተሰጠበት ስለመሆኑም በፍሬ ነገር ደረጃ አልተረጋገጠም። በመሆኑም ከላይ የተመለከተው ድንጋጌ ከተያዘው ጉዲይ ጋር ተያይዞ ሲታይ አመልካቾች የፍርድ ቤቱን ትዕዛዝ ባለማክበር ለፍትሕ እርዲታ መስጠትን እንቢ ማለት ወንጀል ፈፅመዋል ብል በወንጀል ተጠያቂ ለማድረግ አመልካቾች ከላይ በምክንያትነት የገለጿቸው ፍሬ ነገሮች እውነት መሆን ያለመሆናቸው በተገቢው ማስረጃ ሉጣራ የሚገባው እንጂ ወንጀለ የተፈጸመው በፍርድ ቤት ነው፣ ተከሳሾቹ ለበርካታ ወራት ተገቢ ባልሆነ ቦታ ታስረዋል በሚል ምክንያት ቀጠሮ ሳይደረግ ወዱያውኑ ቅጣት ለማስተላለፍ የሚያስችል አይደለም።

ስለሆነም አመልካቾች ፈጸሙ የተባለውን አድራጎት በተመለከተ በማስረጃ ሳያጣራና ድርጊቱም በወንጀል ሕጉ አንቀጽ 448(1(ሀ)) ስር የሚወድቅ ስለመሆኑ በተገቢው ሁኔታ ሳያረጋግጥ የስር ፍርድ ቤት አመልካቾችን ወዱያውኑ ጥፊተኛ በማድረግ መቅጣቱም ሆነ ጉዲዩን በይግባኝ የተመለከተው የፋዳራለ ከፍተኛ ፍርድ ቤትም የስር ፍርድ ቤትን የጥፊተኝነትና የቅጣት ውሳኔ በመቀበል የቅጣቱን አፈፃጸም በገደብ እንዱሆን መወሰኑ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ሁኖ አግኝተናል። በዚህም ምክንያት ተከታዩን ወስነናል።

ው ሣ ኔ

1. በፋዳራለ መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በመ/ ጥር 05 ቀን 2003 ዓ.ም.

የተሰጠው የጥፊተኝነት ውሳኔ እና በዚሁ ፍርድ ቤት በተጠቀሰው መዝገብ ጥር 05 ቀን 2003 ዓ.ም. የተሰጠው የቅጣት ውሳኔ እንዱሁም በፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/