-** 1. አቶ ፅጌብርሃን ተሰራ 2. አቶ መስፍን አበበ ጠበቃ መሰረት ተፈራ ቀረቡ; ደግሞ የዚሁ ድርጅት በሰነድ ምርመራ (ኦፉሰር) ሰራተኛነት የስራ ኃላፉነት ሲያከናውኑ በመላው ሃሳባቸውና አድራጎታቸው ድርጊቱ የሚያስከትለውን ውጤት በመቀ v. -** የኢትዮጵያ ገቢዎችና የጉምሩክ ባለስልጣን አቃቤ ሕግ - የቀረበ የለም; ው ባለስልጣን አቃቤ ሕግ በአመልካቾችና በላልች በርካታ ሰዎች ላይ ክስ መስርቷል። በአመልካቾች ላይ የቀረበው ክስ አንድ ሁኖ አመልካቾች የጉምሩክ ባለስልጣንን ለ

በመሰረቱ የዋስትና መብት በሕገ መንግስት ጥበቃ ከተደረጉት የተያዙ ሰዎች መሰረታዊ መብቶች አንደ ነው። የኢ.ፋ.ዱ.ረፏብሉክ ሕገ መንግስት በአንቀጽ 19(6) ስር የተያዙ ሰዎች በዋስትና የመፈታት መብት ያላቸው መሆኑን በመርህ ደረጃ ያስቀመጠ ሲሆን ይህ በህገ መንግስቱ የተከበረው መብት ሉነፈግ ፣ ሉገደብ ወይም በቂ የሆነ የዋስትና ማረጋገጫ እንዱቀርብ ላደረግ የሚችለውም አግባብነት ባላቸው ላልች ዝርዝር ሕጎች መሰረት በልዩ ሁኔታ ስለመሆኑ ይኸው የሕገ መንግስቱ ድንጋጌ በግልፅ ያሳያል። በመሆኑም የዋስትና መብት መሰረታዊ የሆነ ሕገ መንግስታዊ መብት ቢሆንም ፍፁም መብት ሳይሆን በሕጉ አግባብ ሉነፈግ ወይም ሉገደብ የሚችል ነው። ስለሆነም የዋስትናው ጥያቄ ተቀባይነት አለው? ወይስ የለውም? የሚለው ላይ ውሳኔ የሚሰጠው ፍርድ ቤት እንደመሆኑ መጠን በዚህ ረገድ አግባብነት ያለውን ልዩ ሕግ መሰረት አድርጎ ጉዲዩን ሉመዝነውና ተገቢውን ውሳኔ ላሰጥበት የሚገባው ጉዲይ መሆኑ እሙን ነው።

የስር ፍርድ ቤት የአመልካቾችን የዋስትና ጥያቄ ያልተቀበለው በወ/መ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁጥር 67(ሀ) እና((ሐ)) መሰረት ነው። ይህ ድንጋጌ በዋስትና ወረቀት የመለቀቅ ማመልከቻ ለመቀበል የማይቻልባቸው ሁኔታዎችን አስቀምጧል። የወ/መ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁጥር 67(ሀ)) ድንጋጌ ሲታይ በዋስትናው ወረቀት የተመለከቱትን ግዳታዎች አመልካቹ የሚፈጽም የማይመስል የሆነ እንደሆነ ፍርድ ቤቱ በዋስትና ወረቀት የመለቀቅ ማመልከቻውን መቀበል እንደማይችል ሲደነግግ በወ/መ/ሕ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 67(ሐ)) ስር የተመለከተውና የዋስትና ወረቀቱን ላለመቀበል ምክንያት የሚሆነው ነገር ደግሞ አመልካቹ ምስክሮችን በመግዛት (በማባበል) ወይም አስረጂ የሚሆኑበትን ያጠፊ ይሆናል ተብል የሚገመትበት ሁኔታ መኖሩ ነው። እነዚህ ድንጋጌዎች ይዘታቸው ሲታይ ፍርድ ቤቱ ግምት ለመውሰድ በሕጉ ስልጣን የተሰጠው መሆኑን ያስገነዝባለ። የስር ፍርድ ቤትም ድንጋጌዎቹን በዚህ መንገድ መገንዘቡን በውሳኔው ላይ ጠቅሷል። በእርግጥም ድንጋጌዎቹ በዋስትና ወረቀት የተመለከቱትን ግዳታዎች አመልካቾች የሚፈፅሙ የማይመስለ እንደሆነና ማስረጃዎችን የመግዛት(የማባበል) ወይም አስረጂ የሚሆኑበትን ያጠፈ ይሆናል ተብል የሚገመትባቸው ሁኔታዎች መኖራቸው ጥያቄውን ውድቅ ለማድረግ እንደሚቻል ያሳያለ።

እዚህ ላይ ሉስተዋል የሚገባው ዋናው ጉዲይ ግን ድንጋጌውን በመተግበር ረገድ ፍርድ ቤቱ ግንዛቤ/ግምት/ ውስጥ ሉያስገባው የሚገባው ምክንያት ምንድነው? የሚለው ነው። ፍርድ ቤቱ ዋስትናውን ለመከልከል ግምቱን መነሻ የሚያደርግባቸው ሁኔታዎች በተጠቀሰው ድንጋጌ በግልፅ አልተመለከቱም። እንዱህ ከሆነ አንድ ተከሳሽ የዋስትና መብት ቢከበርለት ግዳታውን የሚፈፅም የማይመስል ነው ፣ ማስረጃም ሉያጠፊ ይችላል ተብል ግምት የሚወስደው በቂና እና ሕጋዊ ሉባለ በሚችለ ምክንያቶች ሉሆኑ ይገባል ተብል የሚታመን ሲሆን ምክንያቶች በቂና ሕጋዊ ናቸው የሚለው ጉዲይ ከተለያዩ ከባቢያዊ ሁኔታዎችና ከጉዲዩ ልዩ ባህርይ አንፃር እየታየ በፍርድ ቤቱ ግንዛቤ ሉወሰድባቸው የሚችላቸው ነጥቦች ናቸው ተብል የሚታሰብ እንጂ ቁርጥ ያለ ድምዲሜ ላይ ለመድረስ የሚቻልባቸው ሁኔታዎች አለ ለማለት የማይቻልበት ጉዲይ ነው።

ስለሆነም የወ/መ/ሕ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 67 በጠቅላላው ሲታይ ፍርድ ቤት የዋስትና መብትን የሚነፍግባቸውን ሁኔታዎች የሚያሳይ ሲሆን ምክንያቶችን ፍርድ ቤቱ ከተለያዩ ሁኔታዎች በመመልከት ሉመዝናቸው የሚገባቸው ሲሆን የድንጋጌው ቅርጽ ፣ ይዘትና መንፈስ ሲታይ በሁኔታዎቹ ግምት የመወሰድ ያለመውሰድ ጉዲይ የስር ፍርድ ቤት ስልጣን(Discretion) መሆኑን ያሳያል።

ወደተያዘው ጉዲይ ስንመለስም የበታች ፍርድ ቤቶች የአመልካቾችን የዋስትና ጥያቄ ውድቅ ያደረጉት በዋስትና ቢወጡ የዋስትናውን ግዳታ አክብረው ይገኛለ ለማለት የሚቻል አይደለም በሚል ምክንያት ነው። ይህ ግምት መሰረቱ በአመልካቾች ላይ የተመሰረተባቸው ክስ ሉያስክትል ከሚችለው የእስራት ቅጣትና የገንዘብ መቀጮ የከበደ መሆኑ ፣ ምስክሮችን የማባበልና የማጥፊት እድልም አመልካቾች ሉሰሩ የሚችለባቸውን ሁኔታዎች መኖራቸውን መገመቱንም ፍርድ ቤቱ በትዕዛዙ ላይ ገልጿል። ፍርድ ቤቱ በእነዚህ ምክንያቶች ላይ በመመስረት ዋስትናውን ነፍጎአል። እነዚህን ምክንያቶች ለግምቱ መነሻ እንዱያደርግ ደግሞ ከላይ እንደተገለጸው በሕጉ የተከለከለ ካለመሆኑም በላይ ግምት የመወሰድ ጉዲይ በሕጉ ለፍርድ ቤቱ የተሰጠው ስልጣን ነው። ግምቱ በቂ ነው ወይም አይደለም የሚለው ክርክር ደግሞ የጠቅላላ ሁኔታዎች ምዘና ጉዲይ ነው። ይህ ሰበር ችልት ደግሞ በኢ.ፋ.ዱ.ሪፐብላክ ሕገ መንግስት አንቀፅ 80(3(ሀ)) እና አዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀፅ 10 መሰረት የተሰጠው ሥልጣን መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ያለበትን ማናቸውንም የመጨረሻ ውሳኔ ማረም እንጂ የማስረጃና የላልች ከባቢያዊ ነገሮችን ምዘና ጉዲይ ተገቢ መሆን ያለመሆኑን ማረም አይደለም። በመሆኑም የበታች ፍርድ ቤቶች በኢ.ፋ.ዱ.ሪፐብላክ ሕገ መንግስት አንቀጽ 19(6) እና የወ/መ//ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 67(ሀ)(ሐ) መሰረት የሰጡት ውሳኔ ሕጉ የሰጣቸውን ሥልጣን መሰረት ያደረገ ነው ከሚባል በስተቀር በሕጉ አተረጓጎምና አተገባበር ረገድ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ያለበት ነው ለማለት አልተቻለም። በዚህም ምክንያት ተከታዩን ወስነናል።

ው ሣ ኔ በፋዳራለ ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ የካቲት 14 ቀን 2003 ዓ/ም ተሰጥቶ በፋዳራለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት በመ/ መጋቢት 08 ቀን 2003 ዓ/ም በውሳኔ የጸናው ትእዛዝ በወ/መ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁጥር 75(2) መሰረት ፀንቷል።

መዝገቡ ተዘግቷል ፤ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት