-** አቶ አደም የሱፍ ቀረበ; / የባለቤቴ ዘመድ ስለሆነ ይህንን ገንዘብ ገጠር ይዘህ አትሂድ ይገድለሀል ገንዘቡን እኔ በአደራ ላስቀምጥልህ ብልኝ መስከረም 13 ቀን 2ዐዐ1 ዓ.ም. የሰው ማስረጃ ባለበት ብር 7ዐ,ዐዐዐ /ሰባ ሺህ ብር/ v. -** አቶ አብደሰላም መሐመድ ቀረቡ; / በአደራ ገንዘብ የተቀበለ መሆኑ; በበኩለ እንደ እኔ ካሣ ተቀብለው ገንዘቡን ገጠር የወሰደ አርሶ አደሮች በመዘረፊቸው ገንዘቡን ይኸው ገጠር ብሄድ የዘረፊ ወንጀል ሉፈፀምብኝ ይችላል በሚል ፍርሃት የ

የሰ/መ/ቁ 64887

ሐምል 29 ቀን 2ዐዐ3 ዓ.ም.

ዳኞች፡- ሐጎስ ወልደ አልማው ወላ ዓሉ መሐመድ ነጋ ደፍሳ አዲነ ንጉሴ አመልካች፡- አቶ አደም የሱፍ ቀረበ ተጠሪ፡- አቶ አብደሰላም መሐመድ ቀረቡ መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

ጉዲዩ የቀረበው አመልካች የአርሲ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት የኦሮሚያ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልትና የሰበር ችልት የሰጡት ውሣኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ ይታረምልኝ በማለት ያቀረቡትን አቤተታ አጣርቶ ለመወሰን ነው። ጉዲዩ በመጀመሪያ የታየው በአርሲ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ነው። የክርክሩ መነሻ የአሁን ተጠሪ ያቀረበው ክስ ነው። ተጠሪ በሥር ፍርድ ቤት በከሣሽነት ቀርቦ ያደራ መቻሬ መንገድ በንብረቴ ላይ በመውጣቱ ምክንያት መስከረም 9 ቀን 2ዐዐ1 ዓ.ም. ብር 86,44ዐ /ሰማንያ ስድስት ሺህ አራት መቶ አርባ ብር/ ካሣ ተሰጥቶኝ ተከሣሽ /አመልካች/ የባለቤቴ ዘመድ ስለሆነ ይህንን ገንዘብ ገጠር ይዘህ አትሂድ ይገድለሀል ገንዘቡን እኔ በአደራ ላስቀምጥልህ ብልኝ መስከረም 13 ቀን 2ዐዐ1 ዓ.ም. የሰው ማስረጃ ባለበት ብር 7ዐ,ዐዐዐ /ሰባ ሺህ ብር/ እንደታሰረ ሰጥቸዋለሁ።

ተከሣሽ በአደራ የሰጠሁትን ገንዘብ እንዱሰጠኝ ብጠይቀው ሉሰጠኝ ፈቃደኛ ባለመሆኑ ገንዘቤን እንዱከፍል ይወስንልኝ በማለት ክስ አቅርቧል። አመልካች በተከሣሽነት ቀርቦ ከከሣሽ በአደራ የተቀበልኩት ገንዘብ የለም። ከብር 5ዐዐ /አምስት መቶ ብር/ በላይ ብድር ወይም የአደራ ገንዘብ በሰው ማስረጃ ለማስረዲት አይቻልም የሚል ክርክር አቅርቧል። የዞኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት የግራ ቀኙን ምስክሮች ከሰማ በኋላ ተከሣሽ /አመልካች/ ከከሳሽ /ተጠሪ/ በአደራ ገንዘብ የተቀበለ መሆኑ በማስረጃ ስለተረጋገጠ ሉመልስ ይገባዋል በማለት ውሣኔ ሰጥቷል። አመልካች በዚህ ውሣኔ ቅር በመሰኘት ይግባኝ ለክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት አቅርቧል። የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የግራ ቀኙን ክርክር ከሰማ በኋላ የዞኑን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ውሣኔ አፅንቶታል።

አመልካች የሰበር አቤቱታ ለክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰበር ችልት አቅርቦ የነበረ ቢሆንም አቤቱታው ተቀባይነት አላገኘም።

አመልካች ጥር 3ዐ ቀን 2ዐዐ3 ዓ.ም. በተፃፈ የሰበር አቤቱታ ምንም አይነት የሰነድ ማስረጃ ባልቀረበበት ሁኔታ ብር 7ዐ,ዐዐዐ እንዱከፍል በህግ ተቀባይነት የላለውን የሰው ምስክር በመስማት የበታች ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሣኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ እንዱታረምልኝ በማለት አመልክቷል። ተጠሪ በበኩለ እንደ እኔ ካሣ ተቀብለው ገንዘቡን ገጠር የወሰደ አርሶ አደሮች በመዘረፊቸው ገንዘቡን ይኸው ገጠር ብሄድ የዘረፊ ወንጀል ሉፈፀምብኝ ይችላል በሚል ፍርሃት የሰው ምስክሮች ባለበት የሰጡት አደራ በመሆኑ የበታች ፍርድ ቤቶች አግባብነት ያላቸውን የህግ ድንጋጌዎች በመተርጎም የሰጡት ውሣኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የለበትም በማለት መጋቢት 12 ቀን 2ዐዐ3 ዓ.ም. የተፃፈ መልስ አቅርቧል አመልካች መጋቢት 12 ቀን 2ዐዐ3 ዓ.ም. የተፃፈ የመልስ መልስ አቅርቧል።

ከሥር የክርክሩ አመጣጥና በሰበር የቀረበው የፅሐፍ ክርክር ከላይ የተገለፀው ሲሆን እኛም የበታች ፍርድ ቤቶች አመልካች ከተጠሪ በአደራ የተቀበለውን ገንዘብ እንዱከፍል በማለት የሰጡት ውሣኔ ተገቢ ነው ወይስ አይደለም? የሚለውን ጭብጥ በመያዝ ጉዲዩን መርምረናል።

ከላይ የተያዘውን ጭብጥ ለመወሰን ለጉዲዩ አግባብነት ያላቸውን ድንጋጌዎች መመርመር አስፈላጊ ነው።

1. ከላይ የተያዘውን ጭብጥ ለመወሰን ፍሬ ጉዲይ የማጣራትና ማስረጃ የመመዘን ሥልጣን ባላቸው ፍርድ ቤቶች በፍሬ ጉዲይ ደረጃ የደረሱበትን መደምደሚያ መመርመር አስፈላጊ ነው። የሥር ፍርድ ቤትና ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ተጠሪ በመንገድ ሥራ ምክንያት በንብረቱ ላይ ለደረሰበት ጉዲት ከመንግስት ከተከፈለው የካሣ ገንዘብ ውስጥ ወደምኖርበት የገጠር ቀበላ ይዠው ብሓድ ሰዎች ሉገድለኝና ሉዘርፊኝ ይችላለ በሚል ምክንያት ብር 7ዐ,ዐዐዐ /ሰባ ሺህ ብር/ እንደታሰረ ለተጠሪ በአደራ የሰጠ መሆኑን የግራ ቀኙን ምስክሮች በመስማት አረጋግጠዋል። በሥር ፍርድ ቤት የተረጋገጠው ፍሬ ጉዲይ በፍታብሓር ህግ ቁጥር 2782 በአደራ ስለሚቀመጥ አላቂ ዕቃ ከሚደነግገው በተለየ ሁኔታ ተጠሪ ለአመልካች ገንዘቡን በአደራ መስጠቱን የሚያረጋግጥ ነው። አንድ ሰው የራሱ ንብረት በሆኑት ዕቃዎች ላይ የማይታገድ እርግጠኛ አደጋ የሚደርስባቸው በሆነ ጊዜ እነዚህን ዕቃዎች ከቀረበው አደጋ ለማሸሽ ሲል ላላ ሰው በአደራ ተቀብል እንዱያስቀምጥለት የሰጠ እንደሆነ ይህ አድርጎት አስፈላጊ አደራ የማስቀመጥ ድርጊት የሚል ልዩ የህግ ዕውቅናና ጥበቃ እንደሚሰጠው የፍታብሓር ህግ ቁጥር 28ዐዐ ይደነግጋል። ከዚህ በተጨማሪ አስፈላጊ የአደራ ማስቀመጥ ጉዲይ በማናቸውም የአሰራር ሥርዓት ነፃ እንደሆነ የፍታብሓር ህግ ቁጥር 28ዐ2 ንዐስ አንቀፅ 1 የሚደነግግ ሲሆን አንድ ሰው አስፈላጊ አደራ ለላላ ሰው የሰጠ መሆኑን በማናቸውም አይነት መንገድ ማስረጃ ማቅረብ እንደሚችል የፍታብሓር ህግ ቁጥር 28ዐ2 ንዐስ አንቀፅ 2 ይደነግጋል።