-** ወ/ሮ ፀሐይ ፍቃደ - ቀረቡ; በዚህ ውሣኔ ቅር በመሰኘት ይግባኝ ለፋደራል ከፍተኛ; መቃወሚያ; ገንዘብ v. -** 1- አቶ ብቻዬ ተስፊዬ - አልቀረቡም 2- አቶ መሰለ አዲነ ወኪል ታደሰ አዲነ - ቀረቡ; ዎች ተከሣሽ በመሆን ተከራክረዋል።; ጋር በጋብቻ ተሣሥረው ሲኖሩ ጋብቻቸው ሀምላ 11 ቀን 2000 ዓ.ም የፈረሰ መሆኑን ገልፀው በጋብቻ ወቅት

1. ከላይ የተያዘውን መሰረታዊ ጭብጥ ከመወሰናችን በፉት ጉዲዩ በፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤትና በይግባኝ ሰሚው የከፍተኛ ፍርድ ቤት በላለበት ታይቶ የተወሰነበት ሁለተኛ ተጠሪ በሰበር ችልት ያቀረባቸውን ክርክሮች ተገቢነት ማየት አስፈላጊ ነው። ሁለተኛ ተጠሪ ጉዲዩ በሥር ፍርድ ቤትና በይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት በላለሁበት የታየው አመልካች በአግባቡ መጥሪያ ስላላደረሰችኝ ነው በማለት የሰበር መከራከሪያ አቅርቧል። ሁለተኛው ተጠሪ የሥር ፍርድ ቤትና ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ጉዲዩ በላለሁበት የታየው አላግባብ ነው የሚል ከሆነ የፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 78 እና ላልች አግባብነት ያላቸውን ድንጋጌዎች መሰረት በማድረግ ጉዲዩን ለሚመለከታቸው ፍርድ ቤቶች ከሚያቀርቡ በስተቀር ይህንን ነጥብ የሰበር መከራከሪያ አድርገው ማቅረባቸው ሥርዓቱን ጠብቆ የቀረበ ክርክር ባለመሆኑ አልተቀበልነውም።

ከዚህ በተጨማሪ አንደኛው ተጠሪ ቤቱ የተሸጠው 1994 ዓ.ም አመልካች አውቃና ፈቅዲ ነው።

ቤቱን ለሁለተኛ ተጠሪ የሸጥኩት እኔ ሳልሆን አቶ ዝንቱ ባልቻ ነው በማለት ያቀረበው የፍሬ ጉዲይ ክርክር ዕውነትነት የላለው መሆኑንና አንደኛ ተጠሪ በወኪለ አቶ ዝንቱ ባልቻ በኩል ለሁለተኛው ተጠሪ ቤቱን መስከረም 8 ቀን 2000 ዓ.ም የሸጠ መሆኑን ከባቱ ከተማ ማዘጋጃ ቤት የተላከለትን ማረጋገጫና በላልች ማስረጃዎች የተረጋገጠ መሆኑን በመግለፅ ቤቱን ለሁለተኛው ተጠሪ የሸጠለት አንደኛ ተጠሪ ነው በማለት ውሣኔ ሰጥቷል።

ሁለተኛው ተጠሪ በሥር ፍርድ ቤት ቀርቦ ያልተከራከረበትንና ሁለተኛው ተጠሪ በላለበት ፍርድ ቤቱ ተገቢውን ማጣራት በማድረግ የደረሰበትን መደምደሚያ ትክክል እንዲልሆነ በመዘርዘር ለሰበር ችልት የሰጠው መልስ የፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 329/1/ የሚጥስና ለዚህ ፍርድ ቤት በህገ መንግስቱ አንቀፅ 80 ንዐስ አንቀፅ 3/ሀ/ እና አዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀፅ 10 የተሰጠውን ሥልጣን ያላገናዘበ በመሆኑ አልተቀበልነውም።

ሁለተኛው ተጠሪ ሀምላ 23 ቀን 2ዐዐ3 ዓ.ም ፅፍ ባቀረበው መልስ በመጀመሪያው ገፅ ሁለተኛው ፕራግራፍ ቤቱን የገዛው አንደኛ ተጠሪ ቁጥሩ 4039/1/2000 በሆነና መስከረም 9 ቀን 2000 ቤቱን ለመሸጥ ለመለወጥ የሚያስችለው ልዩ የውክልና ሥልጣን ከሰጠው ከአቶ ዝንቱ ባልቻ መሆኑን ግልፅ አድርጎታል። አንድ ተወካይ ከወኪልነቱ ሥልጣን ወሰን ሣያልፍ በልላ ሰው ስም የመዋዋል ተግባሮች የፈፀመ እንደሆነ በእሱ የተፈፀሙት ተግባሮች በቀጥታ በሿሚው እንደተፈፀመ እንደሚቆጠሩ በፍትብሓር ህግ ቁጥር 2189 ንዐስ አንቀፅ 1 የተደነገገ በመሆኑ አቶ ዝንቱ ባልቻ ከሁለተኛው ተጠሪ ጋር ያደረጉት የቤት ሽያጭ ውል በአንደኛው ተጠሪ እንደተፈፀመ የሚቆጠር ነው። ስለሆነም የበታች ፍርድ ቤቶች በጋብቻ ወቅት የተፈራውን የጋራ ንብረት ያለአመልካች ፈቃድ ለሁለተኛው ተጠሪ የሸጠው አንደኛው ተጠሪ ነው በማለት የደረሱበት መደምደሚያ ስህተት የላለውና ተገቢ ሆኖ አግኝተነዋል።

2. አመልካችና አንደኛ ተጠሪ በጋብቻ ተሣሥረው ሲኖሩ ያፈሩትንና በኦሮሚያ ክልል በባቱ ከተማ ቀበላ ዐ1 የሚገኘውን ቤት አንደኛ ተጠሪ መስከረም 8 ቀን 2ዐዐዐ ዓ.ም. በተፃፈ የውል ሰነድ ለሁለተኛው ተጠሪ የሸጠ መሆኑ ተረጋግጧል። አንደኛ ተጠሪ ቤቱን ለሁለተኛ ተጠሪ የሸጠው በወኪለ አቶ ዝንቱ ባልቻ በኩል በመሆኑና አመልካች አቶ ዝንቱ ባልቻ የጋራ ንብረት የሆነውን ቤት እንዱሸጥ እንዱለወጥ ውክልና ያልሰጡ በመሆኑና ቤቱ ሲሸጥ ፈቀዲቸውን ያልሰጡ መሆኑን ፍሬ ጉዲይ የማጣራትና ማስረጃ የመመዘን ሥልጣን ባላቸው የሥር ፍርድ ቤትና ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ተረጋግጧል።

የሥር ፍርድ ቤት አመልካች የቤት ሽያጭ ውለ እንዱፈርስ ያቀረቡትን ጥያቄ ውድቅ ያደረገው የቤቱ ስመሀብት በሁለተኛው ተጠሪ ስም የተዛወረ መሆኑን የባቱ ከተማ ማዘጋጃ ቤት ነሐሴ 12 ቀን 2ዐዐዐ ዓ.ም. በፃፈው ደብዲቤ አረጋግጧል። የአንድ ውል መፈፀም ውለን ቀሪ የሚያደርገው በመሆኑ አመልካች ውለ በሙለ በመፈፀሙ ምክንያት ቀሪ የሆነ ውል ፈራሽ እንዱባል ያቀረቡት ክስ ተቀባይነት የለውም በማለትና የፍታብሓር ህግ ቁጥር 1806 ድንጋጌን በዋቢነት በመጥቀስ መሆኑን ተገንዝበናል።

በመሰረቱ የፍታብሓር ህግ ቁጥር 1806 ተዋዋይ ወገኖች በውል የገቡት ግዳታ ቀሪ የሚሆንበትን መሰረታዊ ምክንያት የሚደነግግ ድንጋጌ ነው። ተዋዋይ ወገኖች በህግ አግባብ ያቋቋሙት ውል በመካከላቸው ሕግ እንደሆነ የፍታብሓር ህግ ቁጥር 1731/1/ ይደነግጋል።

ስለሆነም ተዋዋይ ወገኖች አንዲቸው ለላላው በዉል የገቡት ግዳታ ሙለ በሙለ ከፈፀሙ ውለ እንደ ህግ ሆኖ ተዋዋዮቹን ማስገደደ ቀሪ የሚሆን መሆኑን የፍታብሓር ህግ ቁጥር 18ዐ6 ይደነግጋል። ድንጋጌው ተዋዋዮች በውለ የገቡት ግዳታ ቀሪ የሚሆንበትን /Extinction of contract ” ምክንያት ከሚሆኑት ነገሮች አንደኛውን የሚደነግግ ነው። የፍታብሓር ህግ ቁጥር 1806 ተዋዋይ ወገኖች የተዋዋለትና ሙለ በሙለ ግዳታቸውን የፈፀሙበት ውል የእኔን መብትና ጥቅም የሚነካና ህጋዊ ዉጤት ሉሰጠው የሚገባ ውል አይደለም። ስለዚህ ውለ ፈራሽ እንዱሆን ይወሰንልኝ የሚል ጥያቄ የሚያቀርቡ ሶስተኛ ወገኖች የውለን ህጋዊነት በመቃወም ውለ እንዱፈርስ ከመጠየቅ የሚገድብ የህግ ድንጋጌ አይደለም። ከዚህ አንፃር ሲታይ አመልካች አንደኛው ተጠሪ የጋራ ሀብቴ የሆነውን ቤት ያለእኔ ስምምነት ለሁለተኛው ተጠሪ ሸጧል።

ስለዚህ ውለ ፈራሽ ነው ተብል ይወሰንልኝ በማለት ያቀረበችው ክስ አንደኛ ተጠሪና ሁለተኛ ተጠሪ የተዋዋለት የቤት ሽያጭ ውል ሙለ በሙለ ተፈፅሞ ቤቱ በገዥው በሁለተኛው ተጠሪ ስም መመዝገቡ የማያግዲት በመሆኑ የበታች ፍርድ ቤቶች በፍታብሓር ህጉ ስለውለ ታውቆ መቅረት ለተደነገገው ክፍልና የፍታብሓር ሕግ ቁጥር 18ዐ6 የተዛባ ትርጉም በመስጠት የአመልካችን ጥያቄ ውድቅ ማድረጋቸው መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ሆኖ አግኝተነዋል።

3. አንደኛ ተጠሪ ቤቱ የተሸጠው በአመልካች ስምምነት ነው። ቤቱ በ1994 ዓ.ም ከአቶ መስፍን ዝንቱ ነው በማለት ያቀረበው ክርክር ዕውነትነት የላለው መሆኑንና ቤቱ አንደኛ ተጠሪ ለሁለተኛ ተጠሪ መስከረም 8 ቀን 2ዐዐዐ ዓ.ም. በተፃፈ የውል ሰነድ የተሸጠ መሆኑ በሥር ፍርድ ቤት ተረጋግጧል። አመልካች ከተጠሪ ጋር የነበራቸው ጋብቻ የፈረሰው ሀምላ 11 ቀን 2ዐዐዐ ዓ.ም በፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በተሰጠ የፍች ውሣኔ መሆኑንና የቤቱን መሸጥ ያወቀችው ነሐሴ 12 ቀን 2000 ዓ.ም መሆኑን ለሥር ፍርድ ቤት ባቀረበችው የክስ ማመልከቻ ገልፃለች። አንደኛ ተጠሪ የሥር ፍርድ ቤት ውድቅ ያደረገውን ቤቱ በአመልካች ስምምነት 1994 ዓ.ም ተሸጧል የሚለውን መከራከሪያ ከማቅረቡ ውጭ አመልካች አንደኛ ተጠሪ በወኪለ ዝንቱ ባልቻ በኩል ለሁለተኛው ተጠሪ መስከረም 8 ቀን 2000 ዓ.ም በተፃፈ የውል ሰነድ የሸጠ መሆኑን እንደምታውቅ ያቀረበው ክርክርና ማስረጃ የላለ መሆኑን ከሥር ፍርድ ቤት ውሣኔ ተረድተናል።

ስለሆነም አመልካች አንደኛ ተጠሪና ሁለተኛ ተጠሪ የፈፀሙት የቤት ሽያጭ ውል በፍርድ ፈራሽ እንዱሆን ክስ ያቀረበችው ታህሣሥ 4 ቀን 2001 ዓ.ም. በመሆኑ ይኸም አመልካች ውለ መፈፀሙን ካወቀችበት ከነሐሴ 12 ቀን 2000 ዓ.ም ጀምሮ ከአራት ወራት ባልበለጠ ጊዜ ውስጥ እንደሆነ ያሣያል። ከዚህ በተጨማሪ አመልካች የቤት ሽያጭ ውለ ከተፈፀመበት መስከረም 8 ቀን 2000 ዓ.ም ጀምሮ በአንድ ዐመት ከሶስት ወራት ውለ እንዱፈርስ ክስ ያቀረበች መሆኑን ያሣያል። ከዚህ አንፃር ስንመለከተው አንደኛ ተጠሪ አመልካች ውለ እንዱፈርስ ያቀረበችው ክስ በይርጋ የሚታገድ ነው በማለት ከሥር ፍርድ ቤት ጀምሮ እስከ ሰበር ችልት ያቀረበው ክርክር የተሻሻለውን የቤተሰብ ህግ አንቅፅ 69 ድንጋጌዎች መሰረት ያላደረገና ተገቢነት የላለው ሆኖ አግኝተነዋል።

በአጠቃላይ በኦሮሚያ ክልል ምስራቅ ሸዋ ዞን በባቱ ከተማ ዐ1 ቀበላ በአንደኛ ተጠሪ ስም ተመዝግቦ የነበረው ቤት አመልካችና አንደኛ ተጠሪ በጋብቻ ሲኖሩ ያፈሩት የጋራ ሀብት መሆኑ ተረጋግጧል። አንደኛ ተጠሪ ይህንን የጋራ ሃብት ያለአመልካች ስምምነት ለሁለተኛው ተጠሪ መስከረም 8 ቀን 2ዐዐዐ ዓ.ም. በተፃፈ ውል የሸጠው የተሻሻለው የቤተሰብ ህግ አዋጅ ቁጥር 213/92 አንቀፅ 69 ድንጋጌዎችን የሚጥስ ነው። ስለሆነም አንደኛ ተጠሪ የጋራ የሆነውን የንብረት ያለአመልካች ፈቃድ ለሁለተኛ ተጠሪ ለመሸጥ የፈፀመው ውል ፈራሽና አመልካች ላይ ህጋዊ አስገዲጅነት የላለው ነው ብለው መወሰን ሲገባቸው ለጉዲዩ አግባብነት የላለውን የፍታብሓር ህግ ቁጥር 1806 ድንጋጌ በመጥቀስ የአመልካችን ክስ ውድቅ በማድረግ የበታች ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሣኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ነው በማለት ወስነናል።

ው ሣ ኔ

1. የፍደራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤትና የፍደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጡት ውሣኔ ተሽሯል።

2. አንደኛ ተጠሪ የአመልካች የጋራ ሃብት የሆነውን በኦሮሚያ ክልል ምስራቅ ሸዋ ዞን ባቱ ከተማ ቀበላ 01 የሚገኘውን መኖሪያ ቤት ለሁለተኛው ተጠሪ ለመሸጥ አመልካች ሣታወቅና ሳትስማማ መስከረም 8 ቀን 2ዐዐዐ ዓ.ም በወኪለ አማካኝነት የተዋዋለው ውል ፈራሽ ነው በማለት ወስነናል።

3. አንደኛ ተጠሪና ሁለተኛ ተጠሪ ያደረጉት የቤት ሽያጭ ውል ፈራሽ በመሆኑ አመልካች በቤቱ ላይ ያላትን የጋራ ባለሀብትነት መብትና ድርሻ የመጠየቅ መብት አላት በማለት ወስነናል።

4. በዚህ ፍርድ ቤት የወጣውን ወጭና ኪሣራ ግራ ቀኙ ለየራሳቸው ይቻለ።

መዝገቡ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት