-** ወ/ሪት ሃና አበባው ቀረቡ; ላይ; በብድር ውለ በተገለጸው የጊዜ ገደብ ገንዘቡን ያልመለሱላቸው መሆኑን ገልፀው የብድር ገንዘቡን ሉመለስ ይገባ ከነበረበት ጊዜ ጀምሮ ከሚታሰብ ዘጠኝ ከመቶ ወለድ ጋር እንዱከፍለ ይወሰንላቸው ዘንድ ዲኝ v. -** አቶ አብደ ይመር በላለበት የሚታይ ነው; የወሰደት የብድር ገንዘብ የላለ መሆኑን፣ ከብር 5ዐዐ.ዐዐ በላይ ለሆነ የብድር ስምምነት ማስረጃነትም የሰው ምስክር ላቀርብ የማይችል መሆኑን ገልፀው ክሱ ውድቅ; የብድር ሰነደ የጠፊባቸው ስለ

በመሰረቱ ማንኛውም የፍርድ ቤት ክርክር በሕጉ አግባብ በተደነገገው የሥነ ሥርአት ሕግ መሰረት መመራት አለበት። በየትኛውም እርከን የሚገኝ ችልትም በሕጉ ተለይቶ የተቀመጠለት ሥርዓት እስከላለ ድረስ ተፈፃሚነት ባለው የስነ ስርዓት ሕግ መሰረት ከተዘረጋው ሥርዓት አንፃር ጉዲዮችን መምራት አለበት። ጉዲዮች በሥነ ሥርዓት ሕጉ መሰረት የሚመሩትም አይነተኛ አላማም ክርክሮችን ፍትሃዊ በሆነ እና ሥርዓት ባለው መንገድ በመምራት በአጭር ጊዜ እና በአነስተኛ ወጭ እንዱቋጩ ማድረግ ስለመሆኑም ይታመናል። ይህንኑ የሥነ ሥርዓት ሕጉን አላማ ለማሳካት ደግሞ በሕጉ የተመለከቱትን የስነ ሥርዓት ድንጋጌዎችን እንደየአግባብነታቸው መከተልን የግድ ይላል። በስነ ሥርዓት ሕጉ የተመለከቱት ድንጋጌዎችን እንደየአግባብነታቸው ያለመከተል በተከራካሪ ወገኖች መሰረታዊ መብት ላይ አለታዊ ውጤት ማስከተለ አይቀሬ ነው። ስለሆነም በስነ ስርዓት ሕጉ የተመለከቱት ድንጋጌዎች ተፈፃሚነት ሉኖራቸው የሚገባው ለጉዲዩ አግባብነት ሲኖራቸው እንጂ በዘፈቀደ ላሆን አይገባም።

ድንጋጌዎቹ አግባብነት ያላቸው ስለመሆኑ ከመለየቱ በተጨማሪ በጉዲዩ ላይ ተገቢነት አለው የሚለውን ትዕዛዝ ወይም ውሣኔ የሚሰጠው ችልትም በሕጉ አግባብ የተመለከተው የዳኞች ቁጥር የተሟላ ላሆን ይገባል። በሕጉ አግባብ ሉሟላ የሚገባው የዳኞች ቁጥር ሳይሟላ የሚሰጠው ትእዛዝ ወይም ውሣኔ ደግሞ እንደተሰጠ የማይቆጠርና ሕጋዊ ውጤት ሉኖረው የሚገባ አይደለም።

ወደተያዘው ጉዲዩ ስንመለስ በክልለ የሰበር ችልት በክልለ አዋጅ ቁጥር 153/2000 እና ይህንኑ አዋጅ በአሻሻለው አዋጅ ቁጥር 169/2002 ተደራጅቷል። በእነዚህ አዋጆች መሰረት የአመልካች የሰበር አቤቱታ ለክልለ ሰበር ሰሚ ችልት ቀደም ብለው ሶስት ዳኞች ተሰይመውበት አምስት ዳኞች በሚሰየሙበት ችልት ላታይ ይገባል ተብል ትእዛዝ ተሰጥቶበት አመልካችንና ተጠሪን ለመስማት ቀነ ቀጠሮ መያዙ ተረጋግጦ እያለ ጉዲዩ አምስት ዳኞች በተሰየሙበት ችልት አይደለም። ጉዲዩ አምስት ዳኞች በተሰየሙበት ችልት እንዱቀርብ ከተደረገ በሁዋላ የቃል ክርክርን ለመስማት ሶስቱ ዳኞች በእለቱ ተሰይመው ላሆን እንደሚችል የሚገመት ቢሆንም መዘገቡን ለመዝጋት ግን በዚህ የዳኞች ቁጥር የሚቻል ስለመሆኑ የክልለን ሰበር ሰሚ ችልት ያደራጀው የክልለ ሕግም ሆነ ላልች አግባብነት ያላቸው የሥነ ሥርዓት ሕጎች አያሳዩም።

ስለሆነም የአመልካች የሰበር አቤቱታ የተዘጋው በሕጉ አግባብ የተመለከተውን የዳኞችን ቁጥር ባሟላ ችልት በአለመሆኑ ትዕዛዙ እንደተሰጠ የማይቆጠርና ሕጋዊ ውጤት ሉኖረው የሚገባው አይደለም።

ላላው የክልለ ሰበር ሰሚ ችልት ጉዲዩን ሲዘጋ መሰረት ያደረገው የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 337 ድንጋጌን ነው። እኛም ጉዲዩን እንደተመለከትነው የሥር ሰበር ሰሚ ችልት የሰበር አቤቱታ አቅራቢን ክርክር ለመስማት ቀጠሮ ይዞ እንደነበርና የመስማቱ ዓላማም የህግ ስህተት ተፈፅሞበታል አልተፈፀመበትም የሚለውን ለይቶ በተሟላ ችልት የሚታይ መሆኑንና አለመሆን ለማዘዝ ስለመሆኑን ከመዝገቡ ግልባጭ ተረድተናል። የክልለ ሰበር ሰሚ ችልት የቀረበለትን ጉዲይ አይቶ ለመወሰን ክርክሩን የሚመራበት የእራሱ የሆነ የጉዲይ አካሄድ ሥርዓት የለውም።

የክልለ ሰበር ሰሚ ችልት የሚመራው መደበኛ ችልቶች በሚመሩበት በ1958 ዓ.ም በወጣው የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ መሰረት ነው።

ይህንን መነሻ አድርገን ጉዲዩን ስናየው መሰረታዊ የህግ ስህተት ተፈፅሞበታል የሚለውን የፅሐፍ ቅሬታ በማብራራት ረገድ የሰበር አመልካች ያቀረበውን የሰበር አቤቱታ እንዱያሰማ ችልቱ ቀጠሮ ከያዘ ይህን ሥርዓት ለመፈፀም የሚያዘው ቀጠሮ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 337 ስር የተመለከተውን ድንጋጌ ለመፈፀም የሰበር አቤቱታ አቅራቢ የግድ እንዱቀርብ የሚጠበቅበት አይደለም። አመልካቹ ጉዲዩን የበለጠ ለማብራት የሚጠቀምበት መብት ቀሪ ከሚሆንበት በስተቀር ችልቱ የቀረበለትን አቤቱታ መርምሮ ተጠሪን ያስቀርባል ወይም አያስቀርም የሚል ትዕዛዝ ከመስጠት የማያግደው ሲሆን የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 73 ድንጋጌም ተፈፃሚነት ሉኖረው የሚችለው የክርክር ደረጃ አይሆንም። ጉዲዩ የሕግ ስህተት አለበት ተብል ወደ አምስቱ የሰበር ችልት ከቀረበ እና ክርክሩን ለመስማት ቀነ ቀጠሮ ከተያዘ ደግሞ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 337 ድንጋጌ ተፈፃሚነት የሚኖርበት ሥርዓት የለም። በመሆኑም የክልለ ሰበር ሰሚ ችልት አመልካች ያቀረቡትን የሰበር አቤቱታ እንዱያሰሙ በችልቱ ቀጠሮ ከተያዘ በኋላ ለጉዲዩ አግባብነት የላለውን የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 337 ድንጋጌን በመጥቀስ መዝገቡን መዝጋቱም ሕጋዊ አካሄደን የተከተለ አይደለም። በአጠቃላይ አመልካች ያቀረቡትን የሰበር አቤቱታ እንዱያሰሙ ችልቱ ቀጠሮ ከያዘ ይህን ሥርዓት ለመፈፀም የሚያዘው ቀጠሮ ሉሟላ የሚገባው የዳኞች ቁጥር አምስት ሁኖ እያለ መዝገቡን በሶስት ዳኞች መዝጋቱና መዝገቡን ለመዝጋት የተጠቀሰው የስነ ስርአት ሕጉ ድንጋጌም አምስት ዳኞች በተሰየሙት ችልት ባለው የክርክር ደረጃ ተፈፃሚነት የላለው በመሆኑ የክልለ ሰበር ሰሚ ችልት በጉዲዩ ላይ የሰጠው ትዕዛዝ መሰረታዊ የሆነ የሥነ ሥርዓት ሕግ ድንጋጌ ስህተት ያለበት ሁኖ አግኝተናል። በዚህም መሰረት ተከታዩን ወስነናል።

ው ሣ ኔ

1. የአማራ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ/ መስከረም 22 ቀን 2ዐዐ4 ዓ.ም በመዝገብ መዝጋት ረገድ የሰጠው ትእዛዝ ተሽሯል።

2. አመልካች ያቀረቡት የሰበር አቤቱታ ቀድሞ ያስቀርባል በተባለው መሰረት ተጠሪ ባለበት ግራ ቀኙ በተሟላ ችልት እንዱሰሙ እንዱደረግና ተገቢ ስርዓት መሰረት ተደርጎም ክርክሩ ተካሂድ ተገቢው ዲኝነት እንዱሰጥበት ጉዲዩን በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 341 መሰረት ለክልለ ሰበር ሰሚ ችልት አምስቱ ዳኞች ወደሚሰየሙበት ችልት መልሰናል።

መዝገቡ ተዘግቷል ፤ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት