-** አፍሪካ ኢንሹራንስ ኩባንያ አ/ማ-ነ/ፈጅ ብርሃኑ ታደሰ ቀረቡ; ን በመልስ ሰጪነን አስቀርቦ ክርክሩን ከሰማ በኋላ ጊዜው ያለፈው በነገረ ፈጁ ጥፊት ነው። ነገረ ፈጁም በዚህ ምክንያት; የሰበር አቤቱታውን ለዚህ ችልት አቅርቦ ግራ ቀኙ v. -** የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ - ነ/ፈጅ አብደልከሪም ዲውድ ቀረቡ; ነበር። የይግባኝ ማቅረቢያው ጊዜ ሉያልፍበት የቻለው ወይም ይግባኙን በሥነ ሥርዓት ሕጉ በተቀመጠው ጊዜ ውስጥ ሉያቀርብ ያልቻለው ጉዲዩን ይዞ ሲከታተል በነበረው ነገረ ፈጁ

የሰ/መ/ቁ 74785

ሐምል 03 ቀን 2004 ዓ.ም ዳኞች፡- ተሻገር ገ/ሥላሴ አልማው ወላ ዓሉ መሐመድ ነጋ ደፉሣ አዲነ ንጉሴ አመልካች፡- አፍሪካ ኢንሹራንስ ኩባንያ አ/ማ-ነ/ፈጅ ብርሃኑ ታደሰ ቀረቡ ተጠሪ፡- የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ - ነ/ፈጅ አብደልከሪም ዲውድ ቀረቡ መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

ጉዲዩ የማቅረቢያው ጊዜ ያለፈበት ይግባኝ ይከፈት ዘንድ እንዱፈቀድ የቀረበውን ጥያቄ አንድ ፍርድ ቤት ተቀብል በበላይ ፍርድ ቤት ክርክር ሲደረግ በቆየበት ጊዜ የበታች ፍርድ ቤት በዋናው ጉዲይ ላይ የሚመራው ክርክር ሳይታገድ ቆይቶ የበላይ ፍርድ ቤቱ የይግባኝ ማስፈቀጃው ተቀባይነት ያገኘው ያላግባብ ነው በማለት በስነ ስርዓቱ ላይ ውሳኔ ቀድሞ ከሰጠ እና የበታች ፍርድ ቤቱ ይህንኑ የበላይ ፍርድ ቤት በይግባኝ ማስፈቀጃው ላይ የሰጠውን ውሳኔ ሳይመለከት በዋናው ጉዲይ ላይ ውሳኔ ቢሰጥ ይኸው የበታች ፍርድ ቤት ውሳኔ ተፈፃሚነት ያለው መሆን ያለመሆኑን የሚመለከት ነው።የማስፈቀጃ ጥያቄው የቀረበው ለፋዳራል ጠ/ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት ሲሆን፣ ጥያቄ አቅራቢው የአሁኑ ተጠሪ ነበር። የይግባኝ ማቅረቢያው ጊዜ ሉያልፍበት የቻለው ወይም ይግባኙን በሥነ ሥርዓት ሕጉ በተቀመጠው ጊዜ ውስጥ ሉያቀርብ ያልቻለው ጉዲዩን ይዞ ሲከታተል በነበረው ነገረ ፈጁ ስህተት /ጥፊት/ እንደሆነም በማመልከቻው ላይ ገልጾአል። ፍ/ቤቱም ይህን መነሻ በማድረግ የአሁን አመልካችን በመልስ ሰጪነን አስቀርቦ ክርክሩን ከሰማ በኋላ ጊዜው ያለፈው በነገረ ፈጁ ጥፊት ነው። ነገረ ፈጁም በዚህ ምክንያት የዱሲፔሉን እርምጃ ተወስድበታል የሚለትን ምክንያቶች በመስጠት የተጠሪን ጥያቄ ተቀብልአል። በዚህ ውሳኔ የአሁኑ አመልካች የሰበር አቤቱታውን ለዚህ ችልት አቅርቦ ግራ ቀኙ ከተከራከሩ በሁዋላ ይህ ችልት ጊዜ ካለፈ በኋላ ይግባኝ እንዱከፈት ጥያቄ የሚቀርበው በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁ. 325 በተደነገገው መሰረት ሁኖ ጥያቄው ተቀባይነት ያለው ስለመሆን አለመሆኑ የሚመረመረው /የሚመዘነው/ ደግሞ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 326 መሰረት መሆኑን፣ ጥያቄው ተቀባይነት አለው ወይንስ የለውም? የሚለው ነጥብ ሉወሰን የሚገባው እንደየአግባቡ በንኡስ ቁ/1/ ወይም /2/ መሰረት እንደሆነም ግልፅ ስለመሆኑ፣ በንዐስ ቁጥር 1 እንደተመለከተው አመልካቹ ወይም የፈቃድ ጥያቄ አቅራቢው ይግባኙን በጊዜው ለማቅረብ ያልቻለው በበቂ ምክንያት መሆኑ ፍ/ቤቱን ማሣመን ከቻለ ይግባኙን በአሥር ቀናት ውስጥ እንዱያቀርብ እንደሚፈቅድለት፣ በዚህ ረገድ ምክንያቱ በቂ ነው ወይስ አይደለም? የሚለው ፍሬ ነገር በፍ/ቤቱ የሚመዘን ከመሆን አልፍ በሕጉ የተቀመጠ የታወቀ /የተለየ/ መስፈርት እንደላለው፣በንዐስ ቁ./2/ የተቀመጠው ድንጋጌ ግን አመልካቹ ያቀረበው ምክንያት በንኡስ ቁ./1/ አባባል ሉስተናገድ የማይገባ ወይም ተቀባይነት የላለው ነው የሚባልበትን አግባብ የሚያመለክት ድንንጋጌ መቀመጡን፣ይኸውም በፈቃድ መጠየቂያው ማመልከቻ ላይ የተገለፀው ምክንያት ይግባኙን በጊዜው ማቅረብ ያልቻለው በአመልካቹ ጠበቃ ወይም ነገረ ፈጁ ወይም በወኪለ ያለመቅረብ እና በእነዚሁ ጉድለቶች መሆኑን የሚያመለክት ከሆነ ምክንያቱ በንኡስ ቁ./1/ እንደተነገረው በቂ ነው ልባል እንደማይገባ በግልጽ መደንገጉን፣ በዚህ ምክንያትም የይግባኝ ይከፈትልኝ ጥያቄው ተቀባይነት ለማግኘት አይችልም በማለት ግልጽ ድንጋጌ ሕጉ ማስፈሩን በምክንያትነት ይዞ የፋዳራለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት ይግባኙን መፍቀደ ግልፁን ሕግ በሚጻረር አኳኋን ነው በማለት በዚህ ረገድ የተሰጠውን ውሳኔ ሐምል 15 ቀን 2003 ዓ.ም. በዋለው ችልት የሻረው መሆኑን የሰ/መ/ ያሳያል።

ከዚህ በሁዋላም የፋዳራለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት በአመልካችና በተጠሪ መካከል የነበረውን ዋናውን ጉዲይ ሲያከራክር ቆይቶ ጥቅምት 08 ቀን 2004 ዓ.ም. በዋለው ችልት የአሁኑ ተጠሪ ባሁኑ አመልካች ላይ ያቀረበው ክስ በይርጋ የታገደ አይደለም፣በግራ ቀኙ መካከል የተፈረመው የገንዘብ ዋስትና ቦንድ ሕጋዊ ውጤት አለው በማለት በፍሬ ነገር ደረጃ የቀረበውን ክርክር አጣርቶ ተገቢውን እንዱወስን ጉዲዩን ለፋዳራለ ከፍተኛ ፍርድ ቤት የመለሰ ሲሆን ይኸው ውሳኔ የተሰጠው ከሰበር ሰሚ ችልት ውሳኔ ውጪ ነው በሚል የአሁኑ አመልካች ውሳኔው እንዱታረም ለፋዳራለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት ጥቅምት 20 ቀን 2004 ዓ/ም አቤቱታ ያቀረበ ሲሆን ይኸው ችልትም የአመልካችን አቤቱታ መርምሮ የሰበር ሰሚው ችልት ውሳኔ መኖሩን እንዱያውቅ ያለመደረጉንና ክርክሩም እንዲይካሄድ ያለመታገደን በምክንያትነት ይዞ የራሱን ውሳኔ መልሶ የሚሽርበት አግባብ ያለመኖሩን ጠቅሶ የአመልካችን አቤቱታ ሕዲር 07 ቀን 2004 ዓ.ም. በዋለው ችልት ሳይቀበለው ቀርቷል።የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበውም ይህንኑ በመቃወም ለማስለወጥ ነው።የአመልካች የሰበር አቤቱታ መሰረታዊ ይዘትም የፋዳራለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በዋናው ጉዲይ ላይ የሰጠው ውሳኔ የፋዳራለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት ውሳኔን ውጤት አልባ የሚያደርግ ነው በማለት በጊዜውም የሰበር ሰሚ ችልቱን ውሳኔ ግልባጭ ለይግባኝ ሰሚው ችልት እንዱደረሰው ለማድረግ ተገቢውን ሁለ በሚመለከተው አካል በኩል አቅርቦ የይግባኝ ሰሚው ችልት በክረምት ጊዜ በነበረው ስራ ዋናውን መዝገብ መርምሮ ውሳኔ በመስጠቱ ችግሩ መከሰቱን ገልፆ በዋናው ጉዲይ ላይ የተሰጠው ውሳኔ እንዱሻርለት ዲኝነት መጠየቁን የሚያሳይ ነው።አቤቱታው ተመርምሮም በሰበር ችልቱ ላታይ የሚገባው መሆኑ ታምኖበት ጉዲዩ ለሰበር ችልት እንዱቀርብ የተደረገ ሲሆን ለተጠሪም ጥሪ ተደርጎለት ቀርቦ በሰጠው መልስ የአመልካች የሰበር አቤቱታ አቀራረብ ሕጋዊ ስርዓቱን ተከትል ያለመቅረቡንና በዋናው ጉዲይ ላይ ውሳኔ ላሰጥ የቻለውም በአመልካች ነገረ ፈጅ ችግር ስለመሆኑ ዘርዝሮ የአመልካች አቤቱታ ተቀባይነት ሉኖረው አይገባም በማለት ተከራክሯል።