-** አቶ ካሳዬ ያደቴ ከጠበቃ ኮ/ል መላኩ ካሣዬ ጋር ቀረቡ; ማሽኑ ያለበትን ቦታ ማሳየት ባለመቻለ ከዚህ ቀደም በተሰጠው ውሣኔ መሰረት አሁንም በርትዕ ብር 2ዐዐ,ዐዐዐ/ሁለት መቶ; በማመልከቱ የቀረበ ነው።; ባቀረቡት የሰበር አቤቱታ መ v. -** ሲኞር ፍራንችስኮ ቬንሲያን የቀረበ የለም; ንብረቶች አልመለሰም; የክስ ምክንያት የለውም ተብል ክሱ ወድቅ መሆን ሲገባው የተሰጠው ውሣኔ አግባብነት የላለውና መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ነው በማለት; መልስ እንዱሰጥበት ታዞ

ሰኔ 18 ቀን 2ዐዐ4 ዓ.ም.

ዳኞች፡- ተገኔ ጌታነህ አልማው ወላ ዓሉ መሐመድ ነጋ ደፍሳ አዲነ ንጉሴ አመልካች፡- አቶ ካሳዬ ያደቴ ከጠበቃ ኮ/ል መላኩ ካሣዬ ጋር ቀረቡ ተጠሪ፡- ሲኞር ፍራንችስኮ ቬንሲያን የቀረበ የለም መዝገቡ ያደረው ለውሣኔ ሲሆን ተመርምሮ የሚከተለው ፍርድ ተሰጥቷል።

ፍርድ

ጉዲዩ አመልካች ከፍርድ አፈፃፀም መምሪያ በአደራ የተረከባቸውን የተጠሪ ንብረቶች አልመለሰም በሚል ተጠሪ የንብረቶቹን ዝርዝር እና ግምት በመጥቀስ ባቀረበው ክስ በፋ/ከፍተኛ ፍርድ ቤት የተጀመረ ሁኖ አሁን የሚያከራክረው መቆፈሪያ ማሽን በተመለከተ ሲሆን ይሄው ጉዲዩን በመጀመሪያ የተመለከተው ፍርድ ቤት የፋ/ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት ማሽኑ ተገምቶ ፍርድ እንዱሰጥበት በመለሰው መሰረት አመልካች ማሽኑ ያለበትን ቦታ ማሳየት ባለመቻለ ከዚህ ቀደም በተሰጠው ውሣኔ መሰረት አሁንም በርትዕ ብር 2ዐዐ,ዐዐዐ/ሁለት መቶ ሺህ ብር/ አመልካች ለተጠሪ እንዱከፍል በመወሰኑ እና ይሄው ውሣኔ በፋ/ጠቅላይ ፍርድ ቤት በመጽናቱ የተፈጸመው መሰረታዊ የህግ ስህተት እንዱታረምልኝ በማለት አመልካች በማመልከቱ የቀረበ ነው።

አመልካች ባቀረቡት የሰበር አቤቱታ መሰረታዊ የህግ ስህተት ተፈጽሞባቸዋል ያለዋቸውን ነጥቦች በማንሳት ያቀረቡ ሲሆን ፍሬ ሃሣቡ፡- በዚህ ጉዲይ የፋ/ጠቅላይ ፍርድ ቤት ማሽኑ ተገምቶ ውሣኔ እንዱሰጥበት በማለት ወደ ታች ፍርድ ቤት መልሶ እያለ የበታች ፍርድ ቤቶች ይሄንን ሳያከብሩ አሁንም በድጋሚ በርትዕ ውሣኔ መስጠታቸው ተቀባይነት ያለው አካሄድ ባለመሆኑ አመልካች በበታች ፍርድ ቤትም ሆነ በተለያዩ አካላት ባቀረበው አቤቱታ ላልች እቃዎችን እንጅ የመቆፈሪያ ማሽን ያልተረከበ ስለመሆኑ ተከራክሮ እያለ እና ላልቹን የተረከባቸውን ደግሞ በብር 8,ዐዐዐ /ስምንት ሺህ ብር/ መሸጣቸውን የተከራከሩ በመሆኑ፣ በበታች ፍርድ ቤቶች ያቀረብናቸውም ሰዎች ብረታ ብረት መግዛታቸውን እና መቆፈሪያ ማሽን ያልገዙ ስለመሆኑ እና ይሄንንም የገዙትን እቃ ብር 4ዐዐ /አራት መቶ ብር/ በማትረፍ የሸጡ ስለመሆኑ የገለጹ በመሆኑ ተጠሪ የክስ ምክንያት የለውም ተብል ክሱ ወድቅ መሆን ሲገባው የተሰጠው ውሣኔ አግባብነት የላለውና መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ነው በማለት እንዱታረምላቸው ተከራክረዋል። ጉዲዩ ያስቀርባል በመባለ ተጠሪ መልስ እንዱሰጥበት ታዞ በሰጠው መልስ በእርግጥ የፋ/ጠቅላይ ፍርድ ቤት በላልቹ እቃዎች ላይ በበታች ፍርድ ቤት የተላለፈው ፍርድ በአግባቡ ስለመሆኑ በማመላከት ያጸናው ሁኖ የዚህ አከራካሪ ማሽን ግን አይነቱ ሉታወቅ እና በባለሙያ ሉገመት እየተቻለ ይሄ ሳይደረግ መታለፊ እና በርትዕ መወሰኑ አግባብነት የላለው ነው ተብል ወደ ታች መመለሱ ግልጽ ቢሆንም አመልካች ማሽኑን የገዛውን ሰው ማቅረብም ሆነ ማሽኑ ያለበትን ቦታ ማሳየት ባለመፈለጋቸው፣ ያቀረቡትም ሰው ስለማሽኑ ሲጠየቁ ማሽን ያለመግዛታቸውን ሁኖም ግን ብረታ ብረት ስለመግዛታቸው ብቻ በመግለጻቸው ታልፍ የተሰጠ ውሣኔ በመሆኑ እና ንብረቶቹን ስለመረከቡ ደግሞ ፈርሞ የተረከበበት ሰነድ ስላለ አመልካች ያቀረበው ክርክር ተቀባይነት የላለው በመሆኑ የበታች ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሣኔ የሚነቀፍበት ምክንያት የለም በማለት ተከራክሯል። አመልካችም የመልስ መልስ በማቅረብ ቅሬታቸውን በማጠናከር ተከራክሯል።

ግራ ቀኙ መካከል የተደረገው ክርክር ሂደት ከላይ የተመለከተው ሲሆን ችልቱም የተነሱትን ክርክሮች፣ ከተያዘው ጭብጥ እና አግባብነት ካላቸው ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ መርምሯል።

እንደመረመረውም የበታች ፍርድ ቤቶች አከራካሪውን የመቆፈሪያ ማሸን ግምት በተመለከተ ወደ ድምዲሜ የደረሱት ተገቢውን ማጣራት በማድረግ ስለመሆኑ ወይም ስላለመሆኑ በመመልከት ለተያዘው ጉዲይ እልባት መስጠት ተገቢ ሁኖ ተገኝቷል።

በዚህ መሰረት ወደ ተያዘው ጉዲይ ስንመለስ በመጀመሪያ ደረጃ የመቆፈሪያ ማሽኖቹን በተመለከተ አመልካች አልተረከብኩም የሚል ክርክር በዚህ ደረጃ እያነሳ ስለመሆኑ መመልከት ይቻላል። ሁኖም ግን ኃላፉነትን በተመለከተ ከዚህ በፉት እስከ ፋ/ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰበር ሰሚ ችልት በተደረገ ክርክር እልባት ያገኘ እና የፋ/ሰበር ሰሚ ችልት በመዝ . ግንቦት 19 ቀን 2ዐዐ2 ዓ.ም በዋለው ችልት ጉዲዩን ወደ ፋ/ከፍተኛ ፍርድ ቤት ሲመልስ አሁን የሚያከራክረውን ማሽን ግምት በርትዕ ለመወሰን በባለሙያ በማስገመት ውሣኔ ላሰጥበት የሚቻል በመሆኑ ይሄው ስርዓት ሉፈጸም ይገባል በሚል ስለመሆኑ መመልከት ይቻላል።

በመሆኑም አመልካች የመቆፈሪያ ማሽኑን አልተረከብኩም በማለት ያነሳው ክርክር ቀደም ሲል በውሣኔ በተቋጨ ጉዲይ ላይ በመሆኑ በፍ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁ 5/1/ መሰረት ተቀባይነት ያለው አይደለም።

ሁኖም ጉዲዩ የተመለሰለት ፍርድ ቤት አከራካሪውን ማሽን ለማስገመት ተገቢውን ትጋት አድርጓል ወይ ? የሚለውን ነጥብ መመልከት ተገቢነት ይኖረዋል። ጉዲዩ ወደ ታች ፍርድ ቤት ከተመለሰ በኋላ ፍርድ ቤቱ ማሽኑ ያለበትን ቦታ ወይም የገዛውን ሰው እንዱያቀርብ የተጠየቀ ሲሆን አመልካችም ማሽኑን እንደቀድሞ ሁለ እንዲልተረከበ የተከራከረ ሲሆን የገዛውንም ሰው እንዱያቀርብ ታዞ አመልካች ያቀረበው ሰው ማሽን እንዲልገዛ እና ብረታ ብረት እንደገዛ የገዛውንም ብረታ ብረት ብር 4ዐዐ /አራት መቶ ብር/ በማትረፍ እንደሸጠ ገልጧል። ጉዲዩ የተመለሰለት ፍርድ ቤትም ይሄንኑ ምክንያት በማድረግ ቀድሞ በርትዕ ብር 2ዐዐ,ዐዐዐ/ ሁለት መቶ ሺህ ብር/ ተብል የተወሰነውን ውሣኔ በድጋሚ በመቀበል ወስኗል።